به گزارش پایگاه خبری کیان آنلاین به قلم هانیه سادات احمدی، بازار جهانی نفت در روزهای اخیر یکی از پرنوسان‌ترین دوره‌های خود را تجربه کرده است؛ بازاری که از یک‌سو تحت تأثیر تحولات سیاسی و احتمال کاهش تنش‌های نظامی در خاورمیانه با افت قابل‌توجه قیمت‌ها روبه‌رو شده و از سوی دیگر، همچنان نسبت به اختلال در عرضه نفت و امنیت مسیرهای انتقال انرژی حساس است.
کاهش هفتگی قیمت نفت در شرایطی اتفاق افتاده که تنش‌های منطقه‌ای، به‌ویژه درگیری میان ایران و آمریکا و تهدیدهای امنیتی در خلیج فارس و تنگه هرمز، همچنان از عوامل اصلی نگرانی معامله‌گران به شمار می‌روند.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده در ۶ نوامبر ۲۰۲۶، نفت برنت در معاملات روز جمعه در محدوده ۹۸ دلار و ۳۲ سنت در هر بشکه تثبیت شد و نفت خام وست‌تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز به حدود ۹۰ دلار و ۸۳ سنت رسید. با وجود افزایش محدود قیمت‌ها در آخرین روز معاملاتی هفته، نفت برنت در مجموع هفته با افتی حدود ۱۷ درصدی و نفت آمریکا با کاهش نزدیک به ۱۳ درصدی مواجه شد. این کاهش برای نفت برنت شدیدترین افت هفتگی از آغاز بحران کرونا محسوب می‌شود. Reuters +1
عوامل نوسان قیمت در بازار جهانی
یکی از مهم‌ترین دلایل افت اخیر قیمت نفت، افزایش امیدواری‌ها نسبت به کاهش تنش میان ایران و آمریکا و احتمال بازگشت ثبات نسبی به بازار انرژی خاورمیانه است. تحولات سیاسی آمریکا و نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره نیز انتظارات بازار را تغییر داده و این تصور را تقویت کرده است که دولت واشنگتن ممکن است برای پایان دادن به درگیری‌ها و دستیابی به توافق دیپلماتیک تلاش بیشتری انجام دهد.
در چنین شرایطی، معامله‌گران بخشی از صرف ریسک ژئوپلیتیکی را که طی ماه‌های گذشته به قیمت نفت اضافه شده بود، از محاسبات خود حذف کرده‌اند. همچنین احتمال افزایش صادرات نفت کشورهای منطقه در صورت کاهش تنش‌ها، نگرانی درباره کمبود عرضه را تا حدودی کاهش داده است.
با این حال، تحولات امنیتی منطقه همچنان مانع از سقوط بیشتر قیمت‌ها شده است. گزارش‌ها از حملات به نفتکش‌ها در خلیج فارس و محدوده تنگه هرمز حکایت دارند؛ مسیری راهبردی که بخش مهمی از تجارت جهانی نفت از آن عبور می‌کند. به همین دلیل، هرگونه تشدید درگیری یا اختلال در تردد کشتی‌ها می‌تواند بار دیگر قیمت‌ها را با جهش مواجه کند. Investing.com +2
تأثیر نوسانات نفت بر درآمدهای ایران
برای اقتصاد ایران، نوسانات قیمت جهانی نفت اهمیت دوچندانی دارد؛ زیرا درآمدهای نفتی همچنان یکی از منابع مهم تأمین ارز و منابع مالی دولت محسوب می‌شوند. کاهش قیمت نفت در شرایطی که کشور با محدودیت‌های ناشی از تحریم، دشواری‌های نقل‌وانتقال مالی و هزینه‌های بالای صادرات مواجه است، می‌تواند فشار بیشتری بر درآمدهای ارزی وارد کند.
نکته مهم این است که درآمد نفتی ایران تنها به قیمت جهانی نفت وابسته نیست، بلکه میزان صادرات، امکان دسترسی به بازارهای هدف، تخفیف‌های فروش، هزینه حمل‌ونقل و بیمه نفتکش‌ها و نحوه بازگشت ارز حاصل از صادرات نیز در تعیین درآمد نهایی نقش دارند. بنابراین، حتی اگر قیمت نفت در سطح نسبتاً بالایی باقی بماند، محدودیت در صادرات یا افزایش هزینه‌های فروش می‌تواند مانع از تبدیل کامل ظرفیت نفتی کشور به درآمد قابل استفاده شود.
از سوی دیگر، کاهش قیمت جهانی نفت می‌تواند محاسبات بودجه‌ای دولت را با چالش مواجه کند. اگر قیمت فروش نفت پایین‌تر از فرض‌های در نظر گرفته‌شده در بودجه باشد، احتمال کاهش منابع ارزی، افزایش کسری بودجه و تشدید فشار بر تأمین مالی هزینه‌های عمومی وجود دارد. در چنین شرایطی، دولت ممکن است با محدودیت بیشتری برای تأمین منابع طرح‌های عمرانی و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها روبه‌رو شود.
پیامدهای اقتصادی و چشم‌انداز پیش‌رو
تأثیر نوسانات نفت بر اقتصاد ایران تنها به درآمدهای دولت محدود نمی‌شود. کاهش درآمدهای ارزی می‌تواند بر بازار ارز، انتظارات تورمی و قدرت تأمین کالاهای وارداتی نیز اثر بگذارد. البته شدت این پیامدها به سیاست‌های ارزی و مالی دولت، میزان ذخایر قابل دسترس و وضعیت سایر منابع درآمدی کشور بستگی دارد.
در مقابل، افزایش قیمت نفت در نتیجه تشدید تنش‌های منطقه‌ای نیز لزوماً به معنای بهبود وضعیت اقتصادی ایران نیست. اگر افزایش قیمت با محدودیت صادرات، افزایش هزینه حمل‌ونقل یا اختلال در مسیرهای تجاری همراه شود، منافع حاصل از رشد قیمت می‌تواند تا حد زیادی خنثی شود. به بیان دیگر، ثبات در صادرات و امکان دسترسی به درآمدهای نفتی، به اندازه سطح قیمت جهانی اهمیت دارد.
بر اساس ارزیابی آژانس بین‌المللی انرژی، اختلالات عرضه و کاهش ذخایر جهانی همچنان از عوامل تعیین‌کننده بازار هستند و حتی در صورت کاهش تنش‌ها، بازگشت کامل جریان عرضه به شرایط عادی ممکن است زمان‌بر باشد. بانک جهانی نیز در گزارش نوامبر خود بر کاهش ذخایر جهانی نفت و افزایش آسیب‌پذیری بازار در برابر شوک‌های عرضه تأکید کرده است. IEA +1
در مجموع، چشم‌انداز بازار نفت در کوتاه‌مدت همچنان با عدم قطعیت همراه است. اگر مسیر دیپلماسی تقویت شود و تنش‌های منطقه‌ای کاهش یابد، احتمال تداوم فشار نزولی بر قیمت‌ها وجود دارد؛ اما هرگونه تشدید درگیری یا اختلال در تردد نفتکش‌ها می‌تواند روند بازار را تغییر دهد.
برای ایران، مهم‌ترین اولویت در چنین شرایطی کاهش وابستگی بودجه به درآمدهای ناپایدار نفتی، توسعه صادرات غیرنفتی، مدیریت منابع ارزی و افزایش انعطاف‌پذیری اقتصاد در برابر شوک‌های جهانی است. واقعیت آن است که نفت همچنان فرصتی مهم برای اقتصاد ایران محسوب می‌شود، اما تبدیل این فرصت به رشد اقتصادی پایدار، بیش از هر چیز به ثبات در صادرات، مدیریت درآمدها و اصلاح ساختارهای اقتصادی وابسته است.
