به گزارش پایگاه خبری کیان آنلاین به قلم هانیه سادات احمدی، از کرایه کامیون و هزینه سوخت تا عوارض جادهای و انبارداری؛ افزایش هزینههای حملونقل به یکی از حلقههای پنهان گرانی کالا تبدیل شده است؛ هزینهای که در نهایت از جیب مصرفکننده پرداخت میشود.
وقتی قیمت یک کالا در بازار افزایش پیدا میکند، معمولاً نگاهها به سمت تولیدکننده، واردکننده، نرخ ارز یا واسطههای فروش میرود؛ اما در پشت این افزایش قیمت، یک عامل مهم دیگر نیز وجود دارد که کمتر در محاسبات روزمره مصرفکنندگان دیده میشود: هزینه حملونقل. کالایی که از کارخانه، بندر، گمرک یا مرکز توزیع به فروشگاه میرسد، پیش از قرار گرفتن در قفسه بازار، مسیری پرهزینه را طی میکند؛ مسیری که هر مرحله آن میتواند قیمت نهایی را افزایش دهد.
حملونقل صرفاً جابهجایی کالا از یک نقطه به نقطه دیگر نیست. هزینه سوخت، دستمزد راننده، استهلاک خودرو، تعمیر و نگهداری ناوگان، عوارض جادهای، هزینه بارگیری و تخلیه، بیمه، انبارداری و حتی زمان انتظار برای دریافت بار، همگی در قیمت تمامشده کالا اثرگذار هستند. افزایش هر یک از این مؤلفهها، بهویژه در شرایط تورمی، میتواند زنجیره تأمین را با هزینههای بیشتری مواجه کند.
از جاده تا قفسه فروشگاه؛ زنجیرهای از هزینهها
بسیاری از کالاهای مصرفی، بهخصوص محصولات غذایی و کشاورزی، برای رسیدن به بازار باید چندین مرحله حملونقل را پشت سر بگذارند. محصول کشاورزی ممکن است از مزرعه به مرکز جمعآوری، سپس به سردخانه، کارخانه فرآوری، مرکز توزیع و در نهایت فروشگاه منتقل شود. در هر مرحله، هزینهای به قیمت محصول اضافه میشود.
در کالاهای وارداتی نیز این زنجیره پیچیدهتر است. انتقال کالا از مبدأ خارجی به بندر، تخلیه، تشریفات گمرکی، انتقال به انبار و سپس توزیع در شبکه داخلی، هزینههایی ایجاد میکند که در نهایت بخشی از آن در قیمت فروش منعکس میشود.
در چنین شرایطی، حتی اگر قیمت خرید اولیه کالا تغییر نکند، افزایش هزینه انتقال و توزیع میتواند قیمت مصرفکننده را بالا ببرد.
ناوگان فرسوده و مصرف سوخت؛ هزینههای پنهان جاده
یکی از مسائل مهم در بخش حملونقل جادهای، هزینه نگهداری ناوگان و بهرهوری خودروهای باری است. فرسودگی کامیونها، افزایش هزینه قطعات و تعمیرات و مصرف بالای سوخت در برخی خودروها، هزینه جابهجایی هر تن کالا را افزایش میدهد.
از سوی دیگر، مشکلات مربوط به تأمین قطعات، دسترسی به خدمات تعمیراتی و زمان خواب خودروها نیز بر بهرهوری ناوگان اثر میگذارد. کامیونی که به دلیل خرابی یا نبود بار مناسب چند روز متوقف میماند، هزینههایی دارد که در محاسبات اقتصادی فعالیت حملونقل لحاظ میشود.
مسئله فقط هزینه سوخت نیست؛ بازدهی پایین مسیرهای حمل، بازگشت خودروهای خالی، کمبود زیرساختهای مناسب و زمان طولانی بارگیری و تخلیه نیز میتوانند کرایه نهایی را افزایش دهند.
وقتی هزینه حمل به قیمت مواد غذایی میرسد
اثر افزایش هزینه حملونقل در بازار کالاهای اساسی اهمیت بیشتری پیدا میکند. محصولات کشاورزی، لبنیات، گوشت، مرغ و سایر مواد غذایی علاوه بر هزینه انتقال، با محدودیت زمانی و الزامات نگهداری نیز مواجه هستند.
برای مثال، در حمل محصولات فسادپذیر، استفاده از کامیونهای یخچالدار ضروری است. این خودروها هزینههای بیشتری برای خرید، نگهداری و تأمین انرژی دارند. هرگونه اختلال در زنجیره سرد نیز میتواند موجب ضایعات و افزایش هزینه عرضه شود.
در نتیجه، هزینه حملونقل فقط به کرایه پرداختی راننده محدود نمیشود؛ بلکه بخشی از هزینههای ناشی از اتلاف محصول و کاهش کیفیت نیز در قیمت نهایی منعکس خواهد شد.
راهکار چیست؟
کاهش سهم حملونقل در قیمت تمامشده کالا، نیازمند مجموعهای از اقدامات هماهنگ است. نوسازی ناوگان باری، توسعه حملونقل ریلی، بهبود زیرساختهای جادهای، ایجاد مراکز لجستیکی استاندارد، کاهش زمان توقف کامیونها و هوشمندسازی مدیریت بار میتواند به کاهش هزینههای زنجیره تأمین کمک کند.
همچنین توسعه سامانههای یکپارچه توزیع و جلوگیری از جابهجاییهای غیرضروری کالا، ظرفیت قابلتوجهی برای کاهش هزینهها دارد. استفاده از ظرفیت حملونقل ریلی برای مسیرهای طولانی و کالاهای حجیم نیز میتواند بخشی از فشار وارد بر شبکه جادهای را کاهش دهد.
هزینهای که مصرفکننده در پایان میپردازد
واقعیت این است که قیمت یک کالا فقط حاصل هزینه تولید یا واردات آن نیست. میان محل تولید تا نقطه مصرف، مجموعهای از هزینهها وجود دارد که گاهی سهم قابلتوجهی از قیمت نهایی را تشکیل میدهند.
اگر سیاستهای کنترل قیمت صرفاً بر تولیدکننده و فروشنده متمرکز باشد و هزینههای لجستیک، حملونقل و توزیع نادیده گرفته شود، بخش مهمی از مسئله گرانی همچنان باقی خواهد ماند.
در نهایت، حملونقل کارآمد میتواند به کاهش هزینه تمامشده، افزایش رقابتپذیری تولیدکنندگان و ثبات بیشتر بازار کمک کند. زیرا کالا پیش از آنکه به دست مصرفکننده برسد، هزینههای زیادی را پشت سر گذاشته است؛ هزینههایی که اگر مدیریت نشوند، در قالب قیمتهای بالاتر به سفره خانوار منتقل خواهند شد.
گرانی همیشه از محل تولید آغاز نمیشود؛ گاهی کالا هنوز به بازار نرسیده، بخش مهمی از افزایش قیمت خود را در مسیر تجربه کرده است.