به گزارش کیان آنلاین، صنعت پسته ایران در سال ۱۴۰۵ در شرایطی قرار گرفته که همزمان با فرصتهای صادراتی، با چالشهایی در حوزه تولید، آب، حملونقل و دسترسی به بازارهای خارجی روبهرو است. پسته همچنان یکی از مهمترین محصولات کشاورزی صادراتی کشور محسوب میشود و تغییرات تولید و صادرات آن میتواند بر درآمد ارزی بخش کشاورزی و وضعیت بسیاری از باغداران و فعالان تجاری اثر بگذارد. بررسی وضعیت امسال نشان میدهد بازار پسته بیش از گذشته تحت تأثیر هزینههای تولید، شرایط اقلیمی و تحولات تجارت خارجی قرار دارد.
یکی از مهمترین پرسشها درباره وضعیت صنعت پسته در سال ۱۴۰۵، میزان تولید این محصول است. بر اساس دادههای انجمن پسته ایران، تولید محصول سال ۲۰۲۵ حدود ۲۲۵ هزار تن برآورد شده بود؛ با این حال، برآورد پیش از برداشت محصول ۲۰۲۶ حدود ۱۱۸ هزار تن اعلام شده است. این اختلاف قابل توجه، نشان میدهد تولید پسته در ایران همچنان تحت تأثیر پدیده سالآوری، شرایط آبوهوایی و وضعیت منابع آب قرار دارد.
در چنین شرایطی، وضعیت آب را باید یکی از عوامل تعیینکننده آینده باغهای پسته دانست. بسیاری از مناطق اصلی تولید، بهویژه در استان کرمان، با فشار بر منابع زیرزمینی و افزایش هزینههای تأمین آب مواجه هستند. از طرف دیگر، گرمای شدید و قطعی برق میتواند عملیات مربوط به آبیاری و نگهداری باغها را دشوارتر کند. گزارشهای منتشرشده در سال ۱۴۰۵ نیز از فشار همزمان خشکسالی، خاموشی و تغییرات اقلیمی بر تولید پسته در برخی مناطق کشور حکایت دارد.
اما مسئله صنعت پسته تنها به میزان برداشت محدود نمیشود و بخش مهم دیگر، توانایی صادرکنندگان برای رساندن محصول به بازارهای خارجی است. آمار انجمن پسته ایران نشان میدهد صادرات پسته در سال زراعی ۲۰۲۵-۲۰۲۶ با کاهش محسوسی نسبت به سال قبل مواجه شده است. تا پایان یازدهمین ماه این سال زراعی، صادرات به حدود ۱۳۷ هزار تن معادل پسته با پوست رسیده که حدود ۳۰ درصد کمتر از مدت مشابه سال قبل بوده است.
به گزارش کیان آنلاین، پسته با پوست یکی از کالاهای مهم صادراتی ایران به روسیه نیز بوده است. در گزارش گمرک ایران که این رسانه منتشر کرده، پسته با پوست در نیمه نخست سال ۱۴۰۳ در میان کالاهای عمده صادراتی ایران به روسیه قرار داشته و ۴.۹ درصد از ارزش صادرات به این کشور را به خود اختصاص داده است. این موضوع نشان میدهد بازارهای منطقهای همچنان میتوانند برای صادرکنندگان پسته ایران اهمیت بالایی داشته باشند.
در همین حال، ترکیب بازار پسته نیز در حال تغییر است. افزایش تقاضا برای مغز پسته باعث شده بخش فرآوریشده محصول اهمیت بیشتری در تجارت پیدا کند. مغز پسته در صنایع شیرینی و شکلات، بستنی، کرمها و فرآوردههای غذایی کاربرد گستردهای دارد و افزایش مصرف محصولات حاوی پسته در بازارهای مختلف، زمینه تازهای برای توسعه ارزش افزوده ایجاد کرده است. دادههای انجمن پسته ایران نیز افزایش سهم مغز از صادرات در برخی ماههای سال زراعی جاری را نشان میدهد.
یکی از مسائل مهم دیگر، دسترسی به بازارهای صادراتی و هزینه انتقال کالا است. محدودیتهای حملونقل و اختلال در مسیرهای تجاری میتواند زمان رسیدن محصول به مقصد را افزایش دهد و هزینه نهایی صادرات را بالا ببرد. در گزارشهای منتشرشده در سال ۱۴۰۵ نیز فعالان حوزه پسته درباره دشواریهای موجود در مرزها و ضرورت تسهیل فرآیند خروج کالا از کشور اظهارنظر کردهاند. این مسئله برای محصولی مانند پسته اهمیت بیشتری دارد، زیرا رقابت صادرکنندگان فقط بر سر قیمت محصول نیست و سرعت، بستهبندی، استاندارد و قابلیت تحویل بهموقع نیز در انتخاب خریدار مؤثر است.
در بازار داخلی نیز تنوع ارقام پسته باعث شده خریداران بر اساس هدف مصرف، اندازه، کیفیت، درصد خندان بودن و ویژگیهای ظاهری محصول انتخاب متفاوتی داشته باشند. احمد آقایی یکی از ارقام شناختهشده پسته ایران است که در بازار داخلی و تجارت خشکبار مورد توجه قرار دارد. برای خریدارانی که به دنبال بررسی مشخصات و تهیه این رقم هستند، اطلاعاتی مانند درجهبندی، کیفیت، نوع فرآوری و شرایط عرضه اهمیت زیادی دارد و بررسی گزینههای خرید پسته احمد آقایی میتواند بخشی از فرآیند انتخاب محصول باشد.
از سوی دیگر، قیمت پسته را نمیتوان تنها بر اساس نرخ محصول در باغ تعیین کرد. هزینه برداشت و فرآوری، کیفیت محصول، اندازه و رقم پسته، میزان عرضه، نرخ ارز، هزینه بستهبندی و حملونقل و همچنین شرایط بازار صادراتی همگی در قیمت نهایی نقش دارند. به همین دلیل ممکن است در یک دوره مشخص، حتی با وجود کاهش تولید، قیمت برخی انواع پسته به دلیل تغییر تقاضای داخلی یا خارجی رفتار متفاوتی داشته باشد. خریداران عمده نیز معمولاً علاوه بر قیمت، به ثبات کیفیت و توانایی تأمین مستمر توجه میکنند.
چشمانداز صنعت پسته ایران در ادامه سال ۱۴۰۵ بنابراین به چند متغیر اصلی وابسته است؛ میزان برداشت محصول جدید، وضعیت منابع آب، هزینههای تولید، شرایط حملونقل و توان صادرکنندگان برای حفظ بازارهای سنتی و پیدا کردن بازارهای جدید. دادههای موجود نشان میدهد ایران همچنان یکی از بازیگران مهم بازار جهانی پسته است، اما حفظ این جایگاه نیازمند افزایش بهرهوری باغها، توسعه فرآوری، بهبود استانداردهای صادراتی و کاهش هزینههای زنجیره تأمین است.
در نهایت، آینده بازار پسته را نمیتوان فقط با میزان تولید یک سال مشخص سنجید. این صنعت زنجیرهای گسترده از باغدار، فرآوریکننده، بستهبندیکننده، صادرکننده و شبکه توزیع را دربرمیگیرد و عملکرد هر بخش بر قیمت و قدرت رقابت محصول نهایی اثر میگذارد. برای فعالان بازار نیز شناخت تفاوت ارقام، کیفیت محصول و شرایط عرضه اهمیت بیشتری پیدا کرده است؛ به همین دلیل بررسی گزینههای مختلف خرید پسته میتواند برای خریداران عمده و فعالان حوزه خشکبار، بخشی از فرآیند مقایسه و تصمیمگیری درباره تأمین محصول باشد.
منبع: ایسنا
