به گزارش پایگاه خبری کیان آنلاین به قلم هانیه سادات احمدی ، بازار ارز و طلا در ایران بار دیگر در نقطهای قرار گرفته که اخبار سیاسی، انتظارات اقتصادی و رفتار معاملهگران بیش از متغیرهای بنیادین کوتاهمدت بر قیمتها اثر میگذارند.
افزایش نااطمینانی درباره آینده مناسبات خارجی ایران، تحریمها، محدودیتهای تجاری و تحولات منطقهای باعث شده تقاضا برای داراییهایی مانند دلار و طلا افزایش یابد؛ داراییهایی که در دورههای پرریسک معمولاً بهعنوان ابزار حفظ ارزش مورد توجه قرار میگیرند.
در روزهای اخیر، گزارشهای بازار داخلی نیز از نوسان قابل توجه دلار، طلا و سکه حکایت داشته است. در پایان شهریور، نرخ دلار آزاد در محدوده ۲۳۰ هزار تومان قرار داشت و طلای ۱۸ عیار نیز در محدوده ۲۴ میلیون تومان معامله میشد؛ هرچند این قیمتها در طول روز و متناسب با اخبار سیاسی و شرایط معاملات تغییر کردهاند.
سیاست چگونه به بازار ارز منتقل میشود؟
اثرگذاری سیاست بر بازار ارز الزاماً از مسیر تغییر فوری در عرضه و تقاضای واقعی دلار اتفاق نمیافتد. نخستین کانال، «انتظارات» است. زمانی که فعالان اقتصادی نسبت به آینده روابط خارجی، درآمدهای ارزی، صادرات نفت یا امکان دسترسی به منابع ارزی اطمینان کمتری داشته باشند، بخشی از تقاضای آینده خود را به زمان حال منتقل میکنند.
این رفتار در بازار آزاد ارز اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا قیمت در این بازار تنها تابع میزان عرضه و تقاضای جاری نیست و انتظارات درباره آینده نیز در آن منعکس میشود. به همین دلیل حتی انتشار یک خبر سیاسی بدون آنکه هنوز تغییری در درآمد ارزی کشور ایجاد کرده باشد، میتواند موجب افزایش نوسان شود.
تحولات اخیر منطقهای نیز این مسئله را تشدید کرده است. رویترز گزارش داده که ایران و آمریکا در نیویورک درباره راهکاری مرحلهای برای پایان دادن به بحران مرتبط با تنگه هرمز و رفع برخی محدودیتها مذاکره کردهاند؛ موضوعی که نشان میدهد بازار همچنان به شدت به مسیر مذاکرات و آینده تنشهای منطقهای حساس است.
چرا طلا همزمان با دلار تحت فشار قرار میگیرد؟
طلا در بازار ایران از دو متغیر اصلی تأثیر میگیرد: قیمت جهانی اونس طلا و نرخ دلار داخلی. بنابراین حتی اگر طلای جهانی تغییر چندانی نداشته باشد، افزایش نرخ ارز میتواند قیمت طلای داخلی را بالا ببرد.
از سوی دیگر، در شرایط افزایش ریسک سیاسی، تقاضا برای طلا و سکه ممکن است افزایش پیدا کند. سرمایهگذارانی که نسبت به ارزش پول ملی یا آینده اقتصادی اطمینان کمتری دارند، ممکن است بخشی از دارایی خود را به طلا تبدیل کنند. همین افزایش تقاضا میتواند فاصله قیمت داخلی با ارزش ذاتی را نیز در مقاطعی افزایش دهد.
البته بازار جهانی طلا نیز مستقل از تحولات ایران حرکت میکند. نرخ بهره آمریکا، ارزش دلار جهانی، خرید بانکهای مرکزی و ریسکهای ژئوپلیتیکی از عوامل مهم تعیینکننده قیمت اونس هستند. در نتیجه، قیمت طلا در ایران حاصل برهمکنش دو بازار داخلی و خارجی است.
تحریم و ریسک ارزی؛ متغیر مهمتر از نوسان روزانه
یکی از دلایل حساسیت بازار داخلی، نگرانی درباره دسترسی پایدار به منابع ارزی است. اقتصاد ایران سالهاست با تحریم و محدودیتهای مالی مواجه است و هر تحول سیاسی که چشمانداز صادرات نفت، انتقال درآمدهای ارزی یا تجارت خارجی را تغییر دهد، میتواند انتظارات بازار را تحت تأثیر قرار دهد.
گزارشهای اخیر درباره وضعیت اقتصاد ایران نیز نشان میدهد فشارهای ناشی از تحریم، جنگ و نااطمینانی سیاسی همزمان با نوسان نرخ ارز بر بازارهای دارایی اثر گذاشتهاند.
در چنین شرایطی، بازار بیش از آنکه تنها به قیمت امروز دلار توجه کند، به این پرسش پاسخ میدهد که «دلار در ماههای آینده با چه شرایطی مواجه خواهد شد؟» همین نگاه آیندهمحور میتواند نوسان را تشدید کند.
آیا فشار بازار صرفاً سیاسی است؟
پاسخ منفی است. تحولات سیاسی مهمترین محرک کوتاهمدت هستند، اما روند بلندمدت ارز و طلا به مجموعهای از متغیرهای اقتصادی وابسته است؛ از جمله تورم، رشد نقدینگی، کسری بودجه، درآمدهای ارزی، صادرات نفت، سیاست پولی و وضعیت تجارت خارجی.
به همین دلیل، حتی کاهش موقت تنش سیاسی الزاماً به معنای کاهش پایدار قیمت دلار و طلا نیست. برای شکلگیری یک روند پایدار، بازار به تغییر قابل اتکایی در متغیرهای بنیادی نیاز دارد.
در مقابل، تشدید نااطمینانی سیاسی نیز میتواند اثر متغیرهای اقتصادی را در کوتاهمدت تحتالشعاع قرار دهد. تجربه شهریور ۱۴۰۵ نشان داده که بازارهای ارز و طلا در برابر اخبار سیاسی و تغییر انتظارات بسیار حساس بودهاند و در مقاطعی جهش و اصلاحهای قابل توجهی را تجربه کردهاند.
بازار در انتظار «سیگنال» است
اکنون مهمترین عامل برای بازار، کیفیت و جهت اخبار سیاسی است. یک خبر معتبر درباره کاهش تنش، افزایش دسترسی ارزی یا بهبود چشمانداز تجارت خارجی میتواند انتظارات را تعدیل کند؛ در مقابل، افزایش ریسکهای سیاسی یا محدود شدن مسیرهای تجاری و ارزی میتواند تقاضای احتیاطی برای دلار و طلا را تقویت کند.
بنابراین فشار همزمان بر بازار ارز و طلا را باید حاصل ترکیب «ریسک سیاسی، انتظارات تورمی، محدودیتهای ارزی و رفتار احتیاطی سرمایهگذاران» دانست. تا زمانی که چشمانداز سیاسی و اقتصادی شفافتر نشود، بازار میتواند به اخبار واکنشهای سریع و گاه متضاد نشان دهد؛ وضعیتی که در آن یک خبر سیاسی ممکن است در فاصله کوتاهی مسیر معاملات دلار، طلا و سکه را تغییر دهد.
