به گزارش پایگاه خبری کیان آنلاین به قلم هانیه سادات احمدی، تحریم‌های جدید ایالات متحده علیه بخش‌های خودروسازی و راه‌آهن ایران، حلقه تازه‌ای از فشار اقتصادی واشنگتن بر اقتصاد ایران را شکل داده است؛ اقدامی که فراتر از تحریم چند شرکت مشخص، می‌تواند زنجیره تأمین، حمل‌ونقل، تجارت خارجی و هزینه جابه‌جایی کالا در کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
وزارت خزانه‌داری آمریکا در اول اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که در چارچوب طرح موسوم به «Operation Economic Outcast»، بخش‌های خودرو و راه‌آهن ایران را هدف تحریم‌های بخشی قرار داده است. بر اساس اعلام دفتر کنترل دارایی‌های خارجی آمریکا (OFAC)، این تصمیم به دولت آمریکا امکان می‌دهد اشخاص و شرکت‌هایی را که در این دو بخش فعالیت می‌کنند، مشمول تحریم قرار دهد.
در فهرست جدید، شرکت‌هایی از جمله ایران‌خودرو، سایپا، شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران و شرکت قطارهای مسافری رجاء قرار گرفته‌اند. همچنین برخی شرکت‌ها و تأمین‌کنندگان خارجی مرتبط با زنجیره خودروسازی ایران در کشورهای دیگر نیز هدف تحریم قرار گرفته‌اند.
چرا راه‌آهن اهمیت دارد؟
اهمیت این تحریم‌ها در شرایط فعلی، صرفاً به صنعت خودرو محدود نیست. راه‌آهن یکی از زیرساخت‌های اصلی انتقال کالاهای حجیم، مواد اولیه و محصولات صنعتی است. به گزارش رویترز، محدودیت‌های ایجادشده در مسیرهای دریایی باعث شده نقش حمل‌ونقل زمینی و ریلی در جابه‌جایی برخی کالاها در ایران افزایش پیدا کند و تحریم جدید، این مسیر جایگزین را نیز هدف قرار دهد.
از این منظر، فشار بر شبکه ریلی می‌تواند هزینه و پیچیدگی تجارت داخلی و منطقه‌ای را افزایش دهد؛ به‌ویژه برای کالاهایی که حمل آنها با کامیون هزینه بیشتری دارد یا به ظرفیت بالای حمل ریلی وابسته‌اند.
اثر بر صنعت خودرو
در بخش خودرو، مسئله اصلی به تأمین قطعات، تجهیزات، فناوری و خدمات فنی بازمی‌گردد. خودروسازی ایران برای بخشی از زنجیره تولید خود به واردات مواد اولیه، قطعات و تجهیزات وابسته است. تحریم گسترده‌تر این بخش می‌تواند همکاری تأمین‌کنندگان خارجی را دشوارتر کند و هزینه دسترسی به قطعات و فناوری را افزایش دهد.
رویترز گزارش داده است که ایران‌خودرو و سایپا بیش از ۹۰ درصد بازار خودروی داخلی را در اختیار دارند؛ بنابراین قرار گرفتن این دو مجموعه در فهرست تحریم‌ها، پیامد آن را از سطح چند شرکت فراتر می‌برد.
پیامد برای تجارت خارجی
یکی از مهم‌ترین آثار احتمالی این تحریم‌ها، افزایش ریسک معامله با ایران است. شرکت‌های خارجی ممکن است حتی در صورت نداشتن ارتباط مستقیم با آمریکا، برای جلوگیری از قرار گرفتن در معرض تحریم‌های ثانویه، همکاری با شرکت‌های ایرانی را محدود کنند.
در چنین شرایطی، واردات تجهیزات، قطعات و ماشین‌آلات ممکن است با مسیرهای پیچیده‌تر، واسطه‌های بیشتر و هزینه‌های بالاتر انجام شود. از سوی دیگر، صادرکنندگان ایرانی نیز ممکن است برای دریافت پول، بیمه حمل‌ونقل و انتقال کالا با محدودیت‌های بیشتری روبه‌رو شوند.
این مسئله می‌تواند در نهایت به افزایش هزینه تمام‌شده تولید و حمل کالا منجر شود؛ اثری که تنها به صنایع تحریم‌شده محدود نمی‌ماند و می‌تواند بخشی از زنجیره تولید و تجارت کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
آیا تحریم‌ها تجارت ایران را متوقف می‌کند؟
تجربه تحریم‌های سال‌های گذشته نشان می‌دهد تحریم الزاماً به معنای توقف کامل تجارت نیست، اما معمولاً هزینه، ریسک و زمان انجام معاملات را افزایش می‌دهد. ایران در سال‌های گذشته از مسیرهایی مانند تجارت با کشورهای همسایه، واسطه‌های تجاری و تغییر مسیرهای پرداخت و حمل‌ونقل برای ادامه مبادلات استفاده کرده است.
با این حال، دامنه تحریم جدید اهمیت دارد؛ زیرا آمریکا علاوه بر شرکت‌های ایرانی، شبکه تأمین‌کنندگان خارجی را نیز هدف گرفته است. به همین دلیل، چالش اصلی می‌تواند نه فقط پیدا کردن خریدار یا فروشنده، بلکه حفظ یک زنجیره مطمئن برای تأمین، پرداخت، بیمه و حمل کالا باشد.
در مجموع، تحریم هم‌زمان خودروسازی و راه‌آهن را باید بخشی از فشار گسترده‌تر آمریکا بر زیرساخت‌های صنعتی و تجاری ایران دانست. اثر نهایی آن بر اقتصاد ایران به عواملی مانند واکنش شرکای تجاری، توان شرکت‌های ایرانی برای یافتن مسیرهای جایگزین، وضعیت حمل‌ونقل منطقه‌ای و تداوم یا کاهش محدودیت‌های تجاری بستگی خواهد داشت. بنابراین، پیامد اصلی در کوتاه‌مدت را می‌توان در افزایش هزینه مبادله، دشوارتر شدن تأمین خارجی و پیچیده‌تر شدن مسیرهای تجارت جست‌وجو کرد، نه لزوماً توقف تجارت ایران.
