به گزارش پایگاه خبری کیان آنلاین به قلم هانیه سادات احمدی، کاهش جریان محموله‌های نفتی در یکی از راهبردی‌ترین مسیرهای انتقال انرژی جهان، بار دیگر امنیت عرضه، هزینه حمل‌ونقل و آینده قیمت نفت را به کانون توجه بازارهای بین‌المللی بازگردانده است.
جریان صادرات نفت از منطقه خلیج فارس در حالی با کاهش مواجه شده است که تشدید ناامنی‌های دریایی، افزایش حملات به کشتی‌های تجاری و محدودیت‌های عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز، چشم‌انداز عرضه انرژی در بازار جهانی را با ابهام بیشتری روبه‌رو کرده است. تازه‌ترین آمار شرکت‌های ردیابی نفتکش‌ها نشان می‌دهد صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی کشورهای منطقه در ماه اکتبر نسبت به ماه سپتامبر کاهش یافته است؛ اتفاقی که می‌تواند پیامدهای مهمی برای قیمت نفت، تجارت بین‌المللی و امنیت انرژی داشته باشد.
بر اساس داده‌های منتشرشده از سوی شرکت‌های ورتکسا (Vortexa) و کپلر (Kpler)، میانگین جریان نفت خام، میعانات گازی و فرآورده‌های پالایش‌شده از خلیج فارس در ماه اکتبر به حدود ۱۷.۱ میلیون بشکه در روز رسیده است. این رقم در ماه سپتامبر حدود ۱۸.۹ میلیون بشکه در روز بود. به این ترتیب، صادرات روزانه منطقه در یک ماه حدود ۱.۸ میلیون بشکه کاهش نشان می‌دهد.
با وجود این افت، کارشناسان تأکید می‌کنند که آمار ماه اکتبر هنوز قطعی نیست و احتمال اصلاح و افزایش آن وجود دارد؛ زیرا برخی نفتکش‌ها برای کاهش خطر حمله یا شناسایی، سامانه‌های ردیابی خود را هنگام عبور از مسیرهای پرخطر خاموش می‌کنند. بنابراین، بخشی از محموله‌های جابه‌جاشده ممکن است در آمار اولیه ثبت نشده باشد. Reuters +1
تنگه هرمز؛ نقطه حساس صادرات نفت
اهمیت این تحولات زمانی بیشتر مشخص می‌شود که نقش تنگه هرمز در تجارت جهانی انرژی مورد توجه قرار گیرد. این آبراه راهبردی، مسیر اصلی انتقال نفت کشورهای بزرگی مانند عربستان سعودی، عراق، کویت، امارات متحده عربی، قطر و ایران به بازارهای جهانی است.
بر اساس اطلاعات آژانس بین‌المللی انرژی، در سال ۲۰۲۵ نزدیک به ۲۰ میلیون بشکه نفت در روز از تنگه هرمز عبور می‌کرد؛ رقمی که معادل بخش قابل‌توجهی از تجارت دریایی نفت جهان بود. چین، هند و ژاپن از مهم‌ترین مقصدهای نفت صادراتی عبوری از این مسیر هستند. از این رو، هرگونه اختلال در تردد نفتکش‌ها می‌تواند مستقیماً امنیت عرضه انرژی در اقتصادهای بزرگ آسیایی را تحت تأثیر قرار دهد. Factsheet
داده‌های جدید همچنین نشان می‌دهد کاهش صادرات در همه کشورهای منطقه یکسان نبوده است. بر اساس گزارش ورتکسا، صادرات عربستان سعودی در ماه اکتبر نسبتاً باثبات باقی مانده، اما امارات متحده عربی بیشترین کاهش را تجربه کرده است. عراق، عمان و کویت نیز در مقایسه با ماه قبل محموله‌های کمتری صادر کرده‌اند.
از سوی دیگر، صادرات نفت خام و میعانات گازی سریع‌تر از فرآورده‌های پالایش‌شده در حال بازیابی است. میانگین صادرات نفت خام و میعانات در اکتبر حدود ۱۴ میلیون بشکه در روز برآورد شده که معادل ۸۶ درصد سطح پیش از بحران است؛ اما صادرات فرآورده‌های نفتی با میانگین ۳.۱ میلیون بشکه در روز، همچنان اندکی بیش از نیمی از سطح عادی خود را تشکیل می‌دهد. MarketScreener
هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه؛ فشار مضاعف بر صادرکنندگان
کاهش جریان صادرات تنها به معنای کم‌شدن حجم نفت عرضه‌شده نیست؛ بلکه هزینه انتقال محموله‌ها را نیز افزایش می‌دهد. بالا رفتن ریسک امنیتی در مسیرهای دریایی، شرکت‌های کشتیرانی را با هزینه‌های بیشتر بیمه جنگ، تغییر مسیر حرکت نفتکش‌ها و افزایش زمان حمل مواجه کرده است.
در چنین شرایطی، حتی کشورهایی که همچنان امکان صادرات نفت دارند، ممکن است برای رساندن محموله‌های خود به مشتریان با هزینه‌های عملیاتی بیشتری روبه‌رو شوند. افزایش هزینه حمل‌ونقل در نهایت می‌تواند در قیمت تمام‌شده نفت و فرآورده‌های نفتی منعکس شود.
مسیرهای جایگزین تا چه اندازه کارآمد هستند؟
کشورهای تولیدکننده نفت در منطقه طی سال‌های گذشته برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز، سرمایه‌گذاری‌هایی در خطوط لوله و پایانه‌های صادراتی جایگزین انجام داده‌اند. خط لوله شرق به غرب عربستان و مسیر انتقال نفت امارات به بندر فجیره از مهم‌ترین زیرساخت‌هایی هستند که امکان انتقال بخشی از نفت را بدون عبور از تنگه هرمز فراهم می‌کنند.
با این حال، ظرفیت این مسیرها محدود است و نمی‌تواند به‌طور کامل جایگزین حجم عظیم صادرات دریایی منطقه شود. آژانس بین‌المللی انرژی نیز در ارزیابی خود تأکید کرده است که مسیرهای جایگزین توانسته‌اند بخشی از اختلال صادرات را جبران کنند، اما محدودیت‌های زیرساختی و تهدیدهای امنیتی همچنان پابرجاست. IEA +1
در همین حال، عملکرد شرکت آرامکوی عربستان نشان می‌دهد استفاده از خطوط لوله جایگزین و پایانه‌های دریای سرخ می‌تواند به استمرار صادرات کمک کند؛ هرچند این مسیرها نیز از تهدیدهای امنیتی مصون نیستند. AP News
آینده قیمت نفت چه خواهد شد؟
کاهش صادرات خلیج فارس در شرایطی رخ می‌دهد که بازار جهانی نفت به‌شدت نسبت به تحولات ژئوپلیتیکی حساس شده است. هرگونه کاهش بیشتر در عرضه، به‌ویژه اگر با افت ذخایر تجاری و محدودیت تولید در سایر مناطق همراه شود، می‌تواند فشار صعودی بر قیمت نفت ایجاد کند.
در مقابل، افزایش تولید کشورهای خارج از منطقه خلیج فارس، استفاده از ذخایر راهبردی و کاهش احتمالی تقاضا می‌توانند بخشی از این فشار را خنثی کنند. بنابراین، افزایش قیمت نفت الزاماً به معنای وقوع یک شوک پایدار نیست و میزان تداوم اختلالات در مسیرهای صادراتی نقش تعیین‌کننده‌ای خواهد داشت.
جمع‌بندی؛ صادرات نفت در انتظار ثبات
کاهش جریان صادرات نفت از خلیج فارس را نمی‌توان صرفاً یک نوسان مقطعی در آمارهای تجاری دانست. این تحول نشان‌دهنده آسیب‌پذیری زنجیره تأمین انرژی در برابر بحران‌های امنیتی و محدودیت‌های حمل‌ونقل دریایی است.
برای کشورهای صادرکننده، استمرار این وضعیت به معنای افزایش هزینه‌های لجستیکی و دشوارتر شدن دسترسی به بازارهای مصرف خواهد بود. برای کشورهای واردکننده نیز خطر افزایش قیمت انرژی و اختلال در تأمین سوخت مطرح است.
در نهایت، آینده بازار نفت بیش از هر زمان دیگری به تحولات امنیتی تنگه هرمز، امکان فعالیت عادی نفتکش‌ها و موفقیت مسیرهای جایگزین صادرات وابسته شده است. تا زمانی که امنیت کشتیرانی در منطقه به وضعیت پایدار بازنگردد، نمی‌توان از بازگشت کامل جریان صادرات نفت به شرایط عادی اطمینان داشت.
