پنج ایستگاه انرژی در نقشه مالیات

مالیات وقتی به انرژی تزریق می‌شود، فقط یک پروژه را جلو نمی‌برد؛ به زیرساختی جان تازه می‌دهد که موتور حرکت اقتصاد است. حالا در طرح «نشان‌دار کردن مالیات» انتخاب مؤدیان بخشی از منابع مالیاتی را به سمت پروژه‌های حوزه انرژی برده تا دست مالیات چراغ تولید، صنعت و زندگی را روشن کند.
سامانه محاسبه مالیات سهام متوفیان

به گزارش کیان آنلاین؛ کوثر کریمی، کارشناس مالیاتی در یادداشتی نوشت: مالیات سال‌هاست یکی از مهمترین منابع تأمین هزینه‌های عمومی و توسعه زیرساخت‌های کشور است، اما برای بسیاری از مؤدیان مسیر حرکت آن پس از پرداخت چندان قابل مشاهده نبود. فرد یا بنگاه مالیات خود را پرداخت می‌کند، اما نمی‌داند سهم پرداختی او در نهایت در کدام پروژه، کدام استان یا کدام بخش از زیرساخت کشور به کار گرفته می‌شود.

«نشان‌دار کردن مالیات» در نقطه مقابل این فاصله میان پرداخت و نتیجه قرار می‌گیرد. در این طرح مؤدیان مشمول موضوع تبصره 100 قانون مالیات‌های مستقیم که مالیات مقطوع سازمان را می‌پذیرند، می‌توانند محل هزینه‌کرد مالیات خود را از میان پروژه‌های اولویت‌دار ملی و استانی انتخاب کنند؛ پروژه‌هایی که فهرست آن‌ها از سوی سازمان برنامه و بودجه تهیه و در اختیار سازمان امور مالیاتی قرار می‌گیرد. در سال ۱۴۰۵ نیز بیش از دو هزار پروژه در این فهرست قرار گرفته‌اند و منابع مالیاتی برای تأمین مالی و تکمیل آن‌ها اختصاص می‌یابد.

با این طرح مالیات از مفهوم حسابداری و مالی صرف فاصله می‌گیرد و برای مؤدی مقصدی عینی و قابل مشاهده پیدا می‌کند.

در میان هشت حوزه تعریف‌شده برای طرح نشان‌دار کردن مالیات بخش انرژی با 26 پروژه مختلف از جمله تأمین زیرساخت‌های برق مسکن ملی، برق‌رسانی روستایی و تأمین برق شهرک‌های صنعتی جایگاهی متفاوت دارد؛ چرا که برق و انرژی زیربنای فعالیت همه بخش‌های اقتصاد است. کارخانه بدون برق تولید نمی‌کند، شبکه حمل‌ونقل بدون انرژی حرکت نمی‌کند، مراکز درمانی و آموزشی به انرژی پایدار نیاز دارند و حتی توسعه فناوری و ارتباطات نیز بدون زیرساخت انرژی قابل تصور نیست. در همین چارچوب پنج پروژه شاخص در حوزه انرژی با اعتباری بالغ بر 875 میلیارد ریال که پیشرفت فیزیکی آن‌ها در محدوده ۶۹ تا ۹۰ درصد است، در استان‌های مختلف کشور در فهرست پروژه‌های قابل انتخاب قرار گرفته‌اند.

این آمار یعنی مالیات فقط به پروژه‌های در نقطه شروع تعلق ندارد بلکه طرح نشان دار کردن می‌تواند تکمیل‌کننده پروژه‌‎هایی باشد که بخش قابل توجهی از مسیر را طی کرده‌ و فقط چند قدم تا رسیدن به نقطه بهره‌برداری فاصله دارند.

تصور کنید مؤدی هنگام انتخاب محل هزینه‌کرد مالیات خود به جای یک ردیف بودجه‌ای نامشخص با نام یک پروژه مشخص روبه‌رو شود؛ مثلاً پروژه انتقال برق در یک استان یا تکمیل یک نیروگاه بادی. این انتخاب اگرچه شاید در مقیاس فردی کوچک به نظر برسد ولی در مقیاس جمعی می‌تواند به تأمین مالی پروژه‌هایی منجر شود که اثر آن‌ها بسیار فراتر از یک مؤدی است.

نیروگاه بادی میل نادر نمونه روشنی از این موضوع است. انتخاب پروژه انرژی تجدیدپذیر به معنای سرمایه‌گذاری در زیرساختی است که می‌تواند در بلندمدت به افزایش ظرفیت تولید برق و تنوع‌بخشی به سبد انرژی کشور کمک کند. از سوی دیگر پروژه‌های انتقال نیروی برق در استان‌های مختلف بخشی از شبکه‌ای را تقویت می‌کنند که پایداری آن برای تولید، مصرف و توسعه اقتصادی ضروری است.

در چنین شرایطی مؤدی دیگر فقط «مالیات‌دهنده» نیست؛ او به نوعی در فرآیند انتخاب و تأمین مالی توسعه نیز مشارکت می‌کند.

ایده پیوند دادن پرداخت مالیات با انتخاب شهروند، در جهان نیز نمونه‌هایی دارد؛ البته نه مشابه با ایران؛ مثلا در ایتالیا در قالب «۵ در هزار» مؤدی می‌تواند بخشی از مالیات خود را به حوزه‌ها و نهادهای واجد شرایط از جمله فعالیت‌های اجتماعی، پژوهشی، سلامت و حفاظت از میراث فرهنگی اختصاص دهد.

ژاپن نیز تجربه‌ای متفاوت دارد، در برنامه‌ای که با عنوان Furusato Nozei شناخته می‌شود، افراد می‌توانند بخشی از مالیات محلی خود را به شهرداری مورد انتخابشان اختصاص دهند. این برنامه با هدف تقویت مناطق محلی و کاهش بخشی از شکاف میان مناطق شهری و کم‌جمعیت شکل گرفته و به تدریج به سازوکاری برای مشارکت مستقیم‌تر شهروندان در حمایت از مناطق و اولویت‌های محلی تبدیل شد.

اصل ایده یعنی ایجاد امکان برای شهروند که بداند بخشی از مالیات او در چه مسیری هزینه می‌شود یا حتی در انتخاب مقصد آن نقش داشته باشد، در برخی نظام‌های مالیاتی جهان سابقه دارد؛ اما مدل ایران دو ویژگی خاص دارد: اول اینکه مؤدی می‌تواند بدون محدودیت همه مالیات خود را نشان‌دار کند، دوم اینکه دامنه انتخاب مؤدیان با تعداد گسترده پروژه‌های زیرساختی و عمرانی وسیع‌تر است.

شاید مهم‌ترین اثر «نشان‌دار کردن مالیات» نه در جدول‌های بودجه‌ای بلکه در ذهن و احساس مؤدی اتفاق بیفتد.

پرداخت مالیات زمانی می‌تواند معنای ملموس‌تری پیدا کند که مؤدی نتیجه آن را ببیند و بداند مالیاتش به یک پروژه رسیده یا یک نیروگاه را به بهره‌برداری نزدیک‌تر کرده و شبکه انتقال برق را توسعه داده است. اینجا رابطه مؤدی با مالیات از «پرداخت» به «مشارکت» تغییر می‌کند.

وقتی فرد احساس نقش‌آفرینی داشته طبیعی است که نسبت به سرنوشت آن نیز حساس‌تر شود؛ او می‌خواهد بداند پروژه چه میزان پیشرفت داشته، منابع چگونه هزینه شده و چه زمانی به نتیجه می‌رسد. بنابراین، نشان‌دار کردن مالیات می‌تواند در کنار تأمین مالی پروژه‌ها، مطالبه‌گری و حساسیت نسبت به شفافیت و نتیجه‌محوری را نیز تقویت کند.

پنج پروژه انرژی (انتقال نیروی برق گیلان، انتقال نیروی برق کرمان، تکمیل نیروگاه بادی میل نادر در استان سیستان و بلوچستان، انتقال نیروی برق یزد و انتقال نیروی برق اصفهان) تصویری کوچک از یک ایده بزرگ‌تر هستند: «اینکه مالیات می‌تواند از یک عدد در اظهارنامه به بخشی از یک پروژه واقعی در زندگی مردم تبدیل شود.» این همان نقطه‌ای است که «نشان‌دار کردن مالیات» می‌تواند رابطه میان مردم، مالیات و توسعه را بازتعریف کند.

در چرخه‌ای که مالیات به پروژه‌های زیرساختی تبدیل شده و به اقتصاد و زندگی مردم خدمت می‌کند، مالیات نه فقط درآمد دولت بلکه سوخت توسعه است و برای حوزه‌ موتور محرک اقتصاد چه تصویری بهتر از این که بگوییم: «مالیات انرژی را باانرژی کرد.

کیان آنلاین
رسانه اقتصادی کیان آنلاین

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *