به گزارش کیان آنلاین، تصور کنید کالایی را از روسیه یا یکی دیگر از کشورهای عضو اوراسیا خریداری کرده‌اید و هنگام محاسبه هزینه واردات متوجه می‌شوید بخشی از حقوق ورودی آن می‌تواند با نرخ پایین‌تری محاسبه شود. این فرصت دقیقا همان جایی است که تخفیفات تعرفه‌ای اوراسیا برای واردکنندگان معنا پیدا می‌کند. البته، به شرطی که کالا، مبدأ، اسناد و ردیف تعرفه آن با الزامات موافقتنامه مطابقت داشته باشد. اجرای موافقتنامه تجارت آزاد ایران و اوراسیا از ۱۵ مه ۲۰۲۵، چارچوب گسترده‌تری برای تجارت ترجیحی میان ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا ایجاد کرده است. این توافقنامه جایگزین چارچوب موقت قبلی شده و برای طیف گسترده‌ای از کالاها شرایط تعرفه‌ای جدیدی ایجاد می‌کند.
اما آیا هر کالایی که از روسیه، ارمنستان یا سایر کشورهای عضو وارد شود، مشمول تخفیف است؟ خیر. برای استفاده از تعرفه ترجیحی اوراسیا باید ابتدا ردیف تعرفه کالا، کشور مبدأ، قواعد مبدأ و اسناد لازم بررسی شود. در این مقاله، قدم‌به‌قدم توضیح می‌دهیم تخفیفات تعرفه‌ای اوراسیا چگونه کار می‌کنند و تجار برای بهره‌برداری صحیح از آن‌ها باید چه مراحلی را طی کنند.
موافقتنامه تجارت آزاد ایران و اوراسیا چیست؟
موافقتنامه تجارت آزاد ایران و اوراسیا توافقی میان ایران از یک طرف و اتحادیه اقتصادی اوراسیا و کشورهای عضو آن از طرف دیگر است. اعضای طرف مقابل این توافق شامل روسیه، ارمنستان، بلاروس، قزاقستان و قرقیزستان هستند. اتحادیه اقتصادی اوراسیا یا EAEU یک اتحادیه اقتصادی منطقه‌ای است که برای تسهیل حرکت کالا، خدمات، سرمایه و نیروی کار میان اعضای خود شکل گرفته است. روسیه، ارمنستان، بلاروس، قزاقستان و قرقیزستان اعضای این اتحادیه هستند.
در روابط تجاری ایران و اوراسیا، پیش از توافق فعلی یک موافقتنامه موقت وجود داشت که از سال ۲۰۱۹ یک رژیم تجاری ترجیحی محدود برای بخشی از کالاها ایجاد کرده بود. توافقنامه جدید در سال ۲۰۲۳ امضا شد و از ۱۵ مه ۲۰۲۵ به مرحله اجرا رسید. به‌همین‌دلیل، موافقتنامه تجارت آزاد فعلی را نباید صرفاً ادامه همان چارچوب موقت دانست. توافق جدید دامنه گسترده‌تری دارد و موضوعاتی مانند قواعد مبدأ، اسناد اثبات مبدأ، همکاری گمرکی و نحوه درخواست رفتار تعرفه‌ای ترجیحی را نیز به شکل مشخص‌تری تنظیم کرده است. درنتیجه، تجارت ایران و اوراسیا وارد مرحله‌ای شده که آشنایی با مقررات تعرفه‌ای برای واردکننده و صادرکننده اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
تخفیف تعرفه‌ای اوراسیا دقیقا چیست؟
تعرفه ترجیحی اوراسیا به زبان ساده یعنی کالایی که شرایط تعیین‌شده در موافقتنامه را داشته باشد، می‌تواند هنگام ورود به کشور طرف توافق با نرخ تعرفه‌ای مناسب‌تری نسبت‌به نرخ عادی وارد شود. برای مثال، فرض کنید نرخ عادی یک کالا ۱۰ درصد باشد اما نرخ آن در جدول تعهدات ترجیحی ۳ درصد تعیین شده باشد. در صورت احراز تمام شرایط، واردکننده به جای نرخ عادی از نرخ ترجیحی استفاده می‌کند و همین تفاوت می‌تواند به کاهش حقوق ورودی منجر شود.
در بعضی ردیف‌ها نیز ممکن است تعرفه صفر اوراسیا اعمال شود. بااین‌حال، تعرفه صفر به معنی رایگان شدن تمام فرآیند واردات نیست و نباید آن را با حذف همه مالیات‌ها، عوارض، هزینه‌های خدمات و سایر مخارج واردات یکی دانست؛ بنابراین اصطلاح تخفیف گمرکی اوراسیا در عمل به کاهش یا حذف حقوق گمرکی مربوط به کالاهای واجد شرایط اشاره دارد، نه اینکه همه هزینه‌های مربوط به واردات حذف شوند. هدف اصلی توافقنامه نیز آزادسازی و تسهیل تجارت کالا از طریق کاهش یا حذف موانع تعرفه‌ای و غیرتعرفه‌ای است.
اگر هدف یک شرکت کاهش هزینه‌های گمرکی است، باید قبل از خرید کالا مشخص کند نرخ عادی، نرخ ترجیحی و تمام شرایط دریافت این مزیت چیست.
چه کالاهایی مشمول تخفیف تعرفه‌ای هستند؟
یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم تمام کالاهای خریداری‌شده از کشورهای عضو اوراسیا به‌صورت خودکار شامل تخفیف می‌شوند. در حالی که کالاهای مشمول موافقتنامه اوراسیا باید بر اساس ردیف تعرفه و جدول تعهدات مربوط بررسی شوند. در اینجا ردیف تعرفه اوراسیا اهمیت پیدا می‌کند. نام تجاری کالا به‌تنهایی برای تعیین نرخ کافی نیست و باید مشخصات کالا، کاربرد، مواد تشکیل‌دهنده و ویژگی‌های فنی آن در طبقه‌بندی گمرکی مورد توجه قرار گیرد.
HS Code چه نقشی دارد؟
HS Code یک کد استاندارد برای طبقه‌بندی کالا در تجارت بین‌المللی است. نخستین قدم برای بررسی مزیت تعرفه‌ای این است که مشخص شود کالا دقیقاً تحت چه کدی اظهار خواهد شد. پس از مشخص شدن HS Code باید آن را با فهرست کالاهای مشمول تخفیف تعرفه‌ای در موافقتنامه تطبیق داد. ممکن است دو کالای ظاهراً مشابه، به دلیل تفاوت در مشخصات یا کاربرد، در دو ردیف متفاوت قرار بگیرند و نرخ ترجیحی یکسانی نداشته باشند. به‌همین‌دلیل، بهتر است بررسی تعرفه پیش از امضای قرارداد خرید انجام شود، نه زمانی که کالا به گمرک رسیده است.
چگونه بفهمیم کالای ما مشمول تخفیف اوراسیا است؟
برای تشخیص اینکه یک کالا مشمول تخفیفات تعرفه‌ای اوراسیا می‌شود یا خیر، می‌توان یک فرآیند مشخص را دنبال کرد.
گام اول: تعیین HS Code کالا
ابتدا کد تعرفه‌ای دقیق کالا را مشخص کنید. اگر در طبقه‌بندی تردید وجود دارد، بهتر است قبل از معامله از نظر کارشناسی یا رویه‌های رسمی مربوط به طبقه‌بندی کالا استفاده شود.
گام دوم: مشخص کردن کشور مبدأ
کشور فروشنده الزاماً کشور مبدأ کالا نیست. برای مثال، خرید یک محصول از یک شرکت روسی به‌تنهایی به معنای آن نیست که کالا حتماً منشأ روسی دارد.
گام سوم: بررسی جدول تعرفه‌ای
پس از مشخص شدن HS Code و مبدأ، وضعیت کالا در جدول تعهدات تعرفه‌ای بررسی می‌شود. این جدول مشخص می‌کند نرخ ترجیحی برای کالا وجود دارد یا خیر و آیا محدودیت یا شرایط خاصی اعمال می‌شود.
گام چهارم: مقایسه نرخ عادی و ترجیحی
در این مرحله نرخ عادی با تعرفه ترجیحی مقایسه می‌شود. این کار به واردکننده کمک می‌کند میزان احتمالی صرفه‌جویی را پیش از خرید محاسبه کند.
گام پنجم: بررسی قواعد مبدأ
حتی اگر کالا در جدول تعرفه‌ای قرار داشته باشد، باید شرایط منشأ آن نیز احراز شود. درغیراین‌صورت، امکان استفاده از نرخ ترجیحی ممکن است از بین برود.
گام ششم: بررسی اسناد
درنهایت باید مشخص شود گواهی مبدأ اوراسیا یا سایر مدارک مورد نیاز چگونه تهیه و هنگام اظهار ارائه می‌شوند.
قواعد مبدأ؛ مهم‌ترین شرط استفاده از تخفیف تعرفه‌ای
قواعد مبدأ اوراسیا مشخص می‌کنند یک کالا از نظر موافقتنامه متعلق به کدام طرف محسوب می‌شود. این موضوع اهمیت زیادی دارد زیرا برخورداری از رفتار تعرفه‌ای ترجیحی به کالاهای دارای مبدأ واجد شرایط وابسته است. برای مثال، اگر یک محصول در روسیه تولید شده باشد، ممکن است شرایط لازم برای مبدأ روسیه را داشته باشد. اما اگر یک کالای وارداتی از کشور دیگری فقط در روسیه بسته‌بندی یا دوباره برچسب‌گذاری شده باشد، این عملیات لزوماً برای ایجاد مبدأ ترجیحی کافی نیست.
موافقتنامه برای تعیین مبدأ معیارهای مختلفی در نظر گرفته است. کالا ممکن است به‌طور کامل در یک طرف به دست آمده یا تولید شده باشد، از مواد دارای مبدأ طرف‌ها تولید شده باشد یا با استفاده از مواد فاقد مبدأ و رعایت معیار ارزش افزوده یا قواعد اختصاصی مربوط به کالا تولید شده باشد. بنابراین قواعد مبدأ اوراسیا فقط یک تشریفات اداری نیستند. تولیدکننده یا صادرکننده باید بتواند در صورت نیاز، منشأ کالا و فرآیند تولید آن را اثبات کند.
تغییر طبقه‌بندی تعرفه‌ای، میزان ارزش افزوده و معیارهای اختصاصی بعضی کالاها می‌توانند در این بررسی نقش داشته باشند. در نتیجه، قواعد مبدأ باید برای همان محصول و ردیف تعرفه بررسی شوند.
گواهی مبدأ CT-3 چیست و چرا اهمیت دارد؟
گواهی مبدأ CT-3 یکی از مهم‌ترین اسناد برای اثبات مبدأ ترجیحی کالا در چارچوب موافقتنامه است. طبق متن توافق، گواهی مبدأ در قالب تعیین‌شده صادر می‌شود و باید هنگام درخواست رفتار تعرفه‌ای ترجیحی قابل ارائه باشد. به بیان ساده، گمرک کشور واردکننده باید بتواند اطمینان پیدا کند کالایی که برای آن تخفیف درخواست شده، واقعا شرایط مبدأ مقرر در توافقنامه را دارد. درنتیجه، گواهی مبدأ اوراسیا باید با اطلاعات کالا و سایر اسناد تجاری هماهنگ باشد. اختلاف میان مشخصات کالا، فاکتور، اسناد حمل، اظهارنامه و گواهی مبدأ می‌تواند روند بررسی را پیچیده کند.
در توافقنامه، مدرک اثبات مبدأ می‌تواند گواهی مبدأ یا در شرایط مشخص اظهارنامه مبدأ باشد. اعتبار مدرک اثبات مبدأ نیز ۱۲ ماه تعیین شده و اصل بر این است که تا زمان تسلیم اظهارنامه گمرکی ارائه شود. این موضوع نشان می‌دهد دریافت گواهی مبدأ نباید به روزهای آخر تشریفات واردات موکول شود.
مراحل استفاده از تخفیف تعرفه‌ای هنگام واردات
برای اینکه تشریفات گمرکی اوراسیا بدون مشکل طی شود، بهتر است فرآیند استفاده از تعرفه ترجیحی از قبل از خرید آغاز شود.
- مرحله اول: بررسی کالا و HS Code: مشخصات فنی کالا را دریافت و HS Code آن را مشخص کنید.
- مرحله دوم: بررسی کشور مبدأ: اطمینان پیدا کنید کالای مورد نظر واقعاً در یکی از کشورهای طرف توافق دارای مبدأ ترجیحی است.
- مرحله سوم: بررسی تعرفه: تعرفه واردات از اوراسیا را برای ردیف تعرفه مشخص‌شده بررسی کنید و آن را با نرخ عادی مقایسه کنید.
- مرحله چهارم: بررسی اسناد مبدأ: از فروشنده یا صادرکننده درباره امکان ارائه گواهی مبدأ CT-3 و مدارک پشتیبان آن اطمینان بگیرید.
- مرحله پنجم: کنترل اسناد تجاری: فاکتور، پکینگ‌لیست، بارنامه و سایر اسناد باید با اطلاعات کالا و گواهی مبدأ هماهنگ باشند.
- مرحله ششم: تنظیم اظهارنامه: هنگام ثبت اظهارنامه گمرکی، اطلاعات مربوط به کالا، ردیف تعرفه و اسناد اثبات مبدأ باید مطابق مقررات اظهار شود.
- مرحله هفتم: درخواست رفتار ترجیحی: در صورت احراز شرایط، واردکننده می‌تواند رفتار تعرفه‌ای ترجیحی را درخواست کند. طبق موافقتنامه، گمرک می‌تواند در صورت وجود تردید درباره مبدأ یا اصالت مدارک، فرآیند راستی‌آزمایی را انجام دهد.
یک مثال عملی از کاهش حقوق ورودی
فرض کنیم یک شرکت ایرانی کالایی را از روسیه وارد می‌کند و ارزش گمرکی آن یک میلیارد تومان است. برای مثال فرضی، اگر تعرفه واردات از روسیه برای این کالا در حالت عادی ۱۰ درصد باشد و نرخ ترجیحی توافقنامه ۲ درصد تعیین شده باشد، محاسبه به شکل زیر خواهد بود:
| نوع محاسبه | نرخ | مبلغ حقوق ورودی |
|---|---|---|
| نرخ عادی | ۱۰٪ | ۱۰۰ میلیون تومان |
| نرخ ترجیحی | ۲٪ | ۲۰ میلیون تومان |
| تفاوت | ۸٪ | ۸۰ میلیون تومان |
در این مثال فرضی، کاهش حقوق ورودی برابر با ۸۰ میلیون تومان خواهد بود. این تفاوت می‌تواند در معاملات با حجم بالا تأثیر قابل توجهی بر قیمت تمام‌شده کالا داشته باشد. البته، این ارقام صرفا آموزشی هستند و نباید به‌عنوان نرخ واقعی یک کالا استفاده شوند. تعرفه واردات از روسیه باید بر اساس HS Code، جدول تعهدات و آخرین مقررات مربوط به همان کالا بررسی شود. همین منطق درباره تعرفه واردات از اوراسیا نیز صدق می‌کند و نمی‌توان یک نرخ ثابت را برای تمام کالاها و تمام کشورهای عضو در نظر گرفت.
اشتباهات رایج که باعث از دست رفتن تخفیف تعرفه‌ای می‌شوند
اولین اشتباه، انتخاب نادرست HS Code است. اگر کالا در ردیف اشتباه طبقه‌بندی شود، محاسبه نرخ ترجیحی نیز می‌تواند اشتباه باشد. دومین اشتباه، فرض کردن این موضوع است که تمام کالاهای وارداتی از کشورهای عضو مشمول تخفیف گمرکی اوراسیا هستند. توافقنامه دارای جدول تعهدات و شرایط مشخص است و باید وضعیت هر کالا جداگانه بررسی شود. اشتباه دیگر، بی‌توجهی به گواهی مبدأ اوراسیا و تصور اینکه فاکتور فروش برای اثبات مبدأ کافی است. در حالی که اسناد اثبات مبدأ جایگاه مشخصی در توافقنامه دارند.
مغایرت میان گواهی مبدأ، فاکتور، مشخصات کالا و اظهارنامه گمرکی نیز می‌تواند باعث ایجاد تردید شود. همچنین، نباید تنها به این دلیل که کالا در یک کشور عضو خریداری شده، آن را دارای مبدأ ترجیحی دانست. رعایت قواعد مبدأ اوراسیا شرط اساسی استفاده از مزیت تعرفه‌ای است.
برای واردات از کدام کشورهای اوراسیا می‌توان از موافقتنامه استفاده کرد؟
چارچوب توافق شامل ایران و پنج عضو اتحادیه است: روسیه، ارمنستان، بلاروس، قزاقستان و قرقیزستان. بنابراین واردات از کشورهای اوراسیا می‌تواند در چارچوب این توافق بررسی شود. در این میان، روسیه یکی از مهم‌ترین شرکای تجاری ایران در این چارچوب محسوب می‌شود و به همین دلیل بررسی تعرفه واردات از روسیه برای بسیاری از واردکنندگان اهمیت عملی دارد. بااین‌حال، مزیت تعرفه‌ای صرفا به کشور صادرکننده وابسته نیست. نوع کالا، ردیف تعرفه اوراسیا، مبدأ کالا و شرایط جدول تعهدات نیز باید هم‌زمان بررسی شوند.
۱۱. تخفیفات اوراسیا چه اثری بر صادرات ایران دارد؟
مزایای توافق فقط به واردکنندگان محدود نیست. صادرات به اوراسیا نیز می‌تواند از شرایط تعرفه‌ای ایجادشده در بازار کشورهای عضو بهره‌مند شود. اگر یک کالای ایرانی مطابق قواعد مبدأ اوراسیا دارای مبدأ ایران محسوب شود و در جدول تعهدات کشور مقصد از نرخ ترجیحی برخوردار باشد، صادرکننده می‌تواند برای استفاده از رفتار تعرفه‌ای ترجیحی اقدام کند. درنتیجه، تعرفه ترجیحی اوراسیا می‌تواند قیمت تمام‌شده کالای ایرانی را برای خریدار خارجی کاهش دهد و در برخی بازارها مزیت رقابتی ایجاد کند. برای صادرکننده نیز تعیین دقیق HS Code، بررسی جدول تعرفه‌ای کشور مقصد و تهیه صحیح اسناد مبدأ اهمیت دارد؛ بنابراین قبل از قیمت‌گذاری قرارداد صادراتی، بهتر است وضعیت تعرفه‌ای کالا مشخص شود.
۱۲. چک‌لیست نهایی قبل از اظهار کالا
پیش از انجام تشریفات گمرکی اوراسیا، این موارد را بررسی کنید:
- HS Code کالا دقیقاً تعیین شده است.
- ردیف تعرفه اوراسیا با مشخصات واقعی کالا مطابقت دارد.
- کشور مبدأ کالا مشخص شده است.
- کالا در فهرست کالاهای مشمول تخفیف تعرفه‌ای بررسی شده است.
- نرخ عادی و تعرفه ترجیحی مقایسه شده‌اند.
- شرایط تعرفه صفر اوراسیا یا نرخ ترجیحی مشخص شده است.
- حقوق ورودی کالا در حالت عادی و ترجیحی محاسبه شده است.
- قواعد مبدأ اوراسیا برای کالا بررسی شده است.
- امکان دریافت گواهی مبدأ CT-3 مشخص شده است.
- اطلاعات گواهی مبدأ اوراسیا با اسناد تجاری هماهنگ است.
- اطلاعات فاکتور، پکینگ‌لیست و بارنامه بررسی شده است.
- اطلاعات لازم برای اظهارنامه گمرکی آماده است.
- آخرین مقررات مربوط به کالا بررسی شده است.
- میزان احتمالی کاهش هزینه‌های گمرکی پیش از عقد قرارداد محاسبه شده است.
جمع‌بندی
اجرای موافقتنامه تجارت آزاد ایران و اوراسیا فرصت مهمی برای توسعه تجارت ایران و اوراسیا ایجاد کرده است. برای واردکننده، استفاده صحیح از این توافق می‌تواند در شرایط واجد صلاحیت به کاهش حقوق ورودی و در نتیجه کاهش قیمت تمام‌شده کالا کمک کند و برای صادرکننده نیز مسیر دسترسی رقابتی‌تر به بازار کشورهای عضو را فراهم سازد. بااین‌حال، تخفیفات تعرفه‌ای اوراسیا بدون بررسی دقیق قابل استفاده نیستند. تشخیص HS Code، بررسی ردیف تعرفه اوراسیا، کشور مبدأ، قواعد مبدأ اوراسیا، گواهی مبدأ CT-3 و شرایط مندرج در جدول تعهدات باید پیش از واردات یا صادرات انجام شود. ازهمین‌رو، تخفیف گمرکی اوراسیا را نباید صرفا یک کاهش نرخ تلقی کرد؛ بلکه مجموعه‌ای از الزامات تعرفه‌ای و اسنادی است که از مرحله مذاکره با فروشنده آغاز می‌شود و تا ثبت اظهارنامه گمرکی و ترخیص کالا ادامه دارد. اگر این مراحل از ابتدا درست انجام شوند، تخفیفات تعرفه‌ای اوراسیا می‌توانند به یک مزیت واقعی برای فعالان تجاری تبدیل شوند.
