به گزارش پایگاه خبری کیان آنلاین، افزایش قیمت دلار در بازار ایران همیشه به معنای کمبود فیزیکی اسکناس یا نبود ارز برای واردات نیست. ممکن است در مقطعی منابع ارزی کشور، درآمدهای صادراتی یا عرضه ارز در سامانه‌های رسمی برقرار باشد، اما قیمت دلار در بازار آزاد همچنان روندی صعودی داشته باشد.
دلیل این تناقض ظاهری را باید در تفاوت میان میزان ارز موجود، میزان ارز قابل دسترس و انتظارات فعالان بازار جست‌وجو کرد.
یکی از مهم‌ترین عوامل، فاصله میان عرضه و تقاضای مؤثر است. حتی اگر صادرکنندگان ارز وارد اقتصاد کنند، همه این منابع الزاماً با سرعت و شرایطی که بازار آزاد می‌طلبد در دسترس نیست. بخشی از ارز برای واردات کالا، مواد اولیه، تجهیزات، خدمات و تعهدات ارزی اختصاص پیدا می‌کند. بنابراین «ارز داشتن» با «ارز آماده فروش در بازار آزاد» یکسان نیست.
از سوی دیگر، نرخ دلار فقط با حجم عرضه تعیین نمی‌شود. تقاضای احتیاطی و انتظاری می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد. زمانی که خانوارها، بنگاه‌ها و سرمایه‌گذاران انتظار افزایش بیشتر نرخ ارز را داشته باشند، ممکن است خرید دلار را جلو بیندازند یا دارایی‌های ریالی خود را به دارایی‌هایی مانند ارز، طلا و سکه تبدیل کنند. در چنین شرایطی حتی عرضه قابل‌توجه ارز نیز ممکن است نتواند به سرعت انتظارات افزایشی را تغییر دهد.
عامل مهم دیگر، تورم داخلی است. وقتی سطح عمومی قیمت‌ها در ایران با سرعت بیشتری از کشورهای طرف معامله افزایش پیدا می‌کند، ارزش واقعی ریال تحت فشار قرار می‌گیرد. در این شرایط، بخشی از رشد نرخ ارز می‌تواند بازتابی از کاهش قدرت خرید پول ملی باشد. به بیان ساده، اگر هزینه تولید و قیمت کالاها در داخل افزایش پیدا کند، فشار برای تعدیل نرخ ارز نیز بیشتر می‌شود.
در کنار این عوامل، کسری بودجه و رشد نقدینگی نیز اهمیت دارد. افزایش حجم پول، در صورتی که با رشد متناسب تولید همراه نباشد، می‌تواند تقاضا برای دارایی‌های مختلف را افزایش دهد. ارز در چنین شرایطی برای بخشی از جامعه نقش ابزار حفظ ارزش پیدا می‌کند. بنابراین حتی بدون ایجاد یک شوک بزرگ در تجارت خارجی، افزایش نقدینگی می‌تواند در بلندمدت به بازار ارز فشار وارد کند.
عامل دیگر، ریسک‌های سیاسی و اقتصادی است. بازار ارز بیش از آنکه فقط به وضعیت امروز نگاه کند، به آینده واکنش نشان می‌دهد. افزایش نگرانی درباره تحریم‌ها، درآمدهای نفتی، روابط خارجی، دسترسی به منابع ارزی یا آینده سیاست‌های اقتصادی می‌تواند انتظارات را تغییر دهد. در چنین فضایی، معامله‌گران ممکن است دلار را با قیمت بالاتری خریداری کنند، زیرا ریسک آینده را در قیمت امروز لحاظ می‌کنند.
از سوی دیگر، سیاست‌های ارزی بانک مرکزی نیز بر رفتار بازار اثر دارد. مداخلات ارزی می‌توانند در کوتاه‌مدت سرعت افزایش قیمت را کاهش دهند، اما اگر عوامل بنیادی مانند تورم، رشد نقدینگی، کسری بودجه و نااطمینانی اقتصادی پابرجا باشند، کنترل پایدار بازار دشوارتر خواهد بود.
بنابراین پاسخ به این پرسش که «اگر ارز کم نداریم، دلار چرا گران می‌شود؟» را نمی‌توان فقط در مقدار ارز موجود در کشور جست‌وجو کرد. قیمت دلار حاصل برآیند عرضه، تقاضا، انتظارات، تورم، نقدینگی، ریسک‌های اقتصادی و میزان دسترسی به منابع ارزی است.
به همین دلیل ممکن است کشور از نظر منابع ارزی در وضعیت بحرانی نباشد، اما بازار آزاد همچنان افزایشی باشد. مسئله اصلی فقط این نیست که «چقدر ارز داریم»، بلکه این است که چه مقدار ارز، با چه سرعتی، در چه بازاری و با چه چشم‌اندازی عرضه می‌شود و فعالان اقتصادی آینده ارزش ریال را چگونه ارزیابی می‌کنند.
