به گزارش پایگاه خبری کیان آنلاین به قلم هانیه سادات احمدی، بازار خودرو در ایران بار دیگر زیر فشار عوامل افزایشی قرار گرفته است؛ بازاری که در آن نوسانات نرخ ارز، افزایش هزینه تولید، رشد قیمت قطعات و فاصله میان نرخ کارخانه و بازار آزاد، خرید خودرو را برای بخش بزرگی از خانوارها دشوارتر کرده است.
گزارش‌های امروز نیز از تداوم فشار افزایشی بر قیمت خودروهای داخلی و مونتاژی حکایت دارند؛ روندی که در صورت تداوم می‌تواند قدرت خرید مصرف‌کنندگان را بیش از گذشته کاهش دهد و خودرو را از یک کالای مصرفی به دارایی‌ای دور از دسترس برای بسیاری از خانواده‌ها تبدیل کند.
نوسان ارز؛ موتور محرک قیمت خودرو
یکی از مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر بازار خودرو، نرخ ارز و تغییرات آن است. اگرچه بخش قابل‌توجهی از خودروهای تولید داخل در کارخانه‌های ایرانی مونتاژ یا تولید می‌شوند، اما زنجیره تولید آن‌ها همچنان به واردات قطعات، مواد اولیه، تجهیزات و فناوری وابستگی دارد. ازاین‌رو، افزایش نرخ ارز می‌تواند هزینه تأمین قطعات و مواد موردنیاز خودروسازان را بالا ببرد و در نهایت بر قیمت تمام‌شده محصولات اثر بگذارد.
این وابستگی در خودروهای مونتاژی پررنگ‌تر است؛ زیرا سهم قطعات وارداتی و مجموعه‌های خارجی در هزینه تولید این محصولات معمولاً بیشتر است. در چنین شرایطی، افزایش نرخ ارز نه‌تنها هزینه جایگزینی قطعات را بالا می‌برد، بلکه انتظارات قیمتی شرکت‌ها و فعالان بازار را نیز تغییر می‌دهد.
البته اثر نوسانات ارز بر قیمت خودرو همیشه فوری و یکسان نیست. میزان موجودی قطعات، قراردادهای تأمین، سیاست‌های قیمت‌گذاری و شرایط عرضه می‌توانند زمان و شدت انتقال این افزایش هزینه را تغییر دهند. بااین‌حال، تداوم بی‌ثباتی ارزی، برنامه‌ریزی تولید و خرید را برای خودروسازان و مصرف‌کنندگان دشوار می‌کند.
خودروهای داخلی و مونتاژی در مسیرهای متفاوت گرانی
بازار خودروهای داخلی و مونتاژی، با وجود تأثیرپذیری مشترک از شرایط اقتصادی، الزاماً با سرعت یکسانی تغییر نمی‌کند. در خودروهای داخلی، هزینه دستمزد، انرژی، مواد اولیه، قطعات و حمل‌ونقل در کنار سیاست‌های قیمت‌گذاری نقش تعیین‌کننده دارند. هرگونه افزایش در این هزینه‌ها می‌تواند فشار بیشتری بر قیمت نهایی وارد کند؛ به‌ویژه زمانی که رشد بهره‌وری و افزایش تیراژ تولید نتواند هزینه‌های اضافی را جبران کند.
در سوی دیگر، خودروهای مونتاژی علاوه بر عوامل یادشده، بیشتر از تغییرات نرخ ارز و هزینه واردات تأثیر می‌پذیرند. محدودیت‌های تجاری، هزینه انتقال پول و دشواری تأمین قطعات نیز می‌توانند به افزایش بهای تمام‌شده منجر شوند. به همین دلیل، تغییرات بازار ارز ممکن است در برخی مقاطع اثر محسوس‌تری بر قیمت این خودروها داشته باشد.
بااین‌حال، برای ارزیابی دقیق وضعیت امروز بازار، باید قیمت‌های معاملاتی واقعی را از نرخ‌های پیشنهادی نمایشگاه‌ها و آگهی‌ها تفکیک کرد. افزایش قیمت‌های اعلامی لزوماً به معنای انجام معاملات با همان نرخ نیست؛ اما اگر انتظارات تورمی تقویت شود و عرضه نیز پاسخ‌گوی تقاضا نباشد، فاصله میان قیمت‌های پیشنهادی و معاملات واقعی ممکن است به‌تدریج کاهش یابد.
فاصله کارخانه و بازار؛ مسئله‌ای فراتر از قیمت
یکی از چالش‌های مزمن بازار خودرو، اختلاف قیمت کارخانه و بازار آزاد است. زمانی که قیمت رسمی خودرو پایین‌تر از نرخ مورد انتظار بازار تعیین شود و عرضه نیز محدود بماند، زمینه شکل‌گیری تقاضای سوداگرانه افزایش پیدا می‌کند. در چنین وضعیتی، بخشی از تقاضا نه برای استفاده شخصی، بلکه با هدف کسب سود از اختلاف قیمت شکل می‌گیرد.
این فاصله قیمتی، هزینه دسترسی مصرف‌کننده واقعی به خودرو را افزایش می‌دهد و در عین حال می‌تواند فرآیند توزیع را با چالش مواجه کند. از سوی دیگر، افزایش قیمت کارخانه نیز اگر بدون بهبود کیفیت، افزایش عرضه و ارتقای خدمات پس از فروش اتفاق بیفتد، فشار مستقیمی بر خریداران وارد خواهد کرد.
راهکار پایدار، صرفاً تغییر قیمت‌های رسمی نیست؛ بلکه باید مجموعه‌ای از سیاست‌ها شامل افزایش رقابت، بهبود بهره‌وری تولید، شفافیت در عرضه و اصلاح سازوکار قیمت‌گذاری به‌صورت هماهنگ اجرا شود.
خرید خودرو؛ رؤیایی دورتر برای خانوارها؟
افزایش قیمت خودرو در شرایطی رخ می‌دهد که درآمد بسیاری از خانوارها با سرعت رشد هزینه‌های زندگی افزایش نمی‌یابد. در نتیجه، خرید خودرو برای خانواده‌های متوسط و کم‌درآمد به تصمیمی دشوار تبدیل شده است. برخی خریداران ناچارند خرید خود را به تعویق بیندازند، به خودروهای کارکرده روی بیاورند یا برای تأمین هزینه خرید، بخش بیشتری از پس‌انداز خود را مصرف کنند.
افزایش قیمت خودروهای کارکرده نیز می‌تواند این مسیر جایگزین را محدود کند. از طرف دیگر، رشد هزینه بیمه، تعمیرات، قطعات یدکی و نگهداری، بار مالی مالکیت خودرو را افزایش می‌دهد؛ بنابراین مسئله فقط توانایی پرداخت بهای اولیه نیست، بلکه هزینه استفاده از خودرو نیز اهمیت دارد.
در چنین شرایطی، گسترش تسهیلات خرید با نرخ و بازپرداخت متناسب با توان مالی خانوارها می‌تواند تا اندازه‌ای به تقاضای مصرفی کمک کند؛ البته تسهیلاتی که بدون افزایش عرضه و کنترل هزینه‌های تولید اجرا شوند، ممکن است خود به تقویت تقاضا و فشار بیشتر بر قیمت‌ها منجر شوند.
چشم‌انداز بازار؛ گرانی تا کجا ادامه دارد؟
چشم‌انداز بازار خودرو به مجموعه‌ای از متغیرها وابسته است؛ از جمله مسیر نرخ ارز، هزینه تأمین قطعات، میزان تولید و عرضه، سیاست‌های قیمت‌گذاری و انتظارات تورمی. در صورت تداوم نوسانات ارزی و افزایش هزینه‌های تولید، فشار افزایشی بر قیمت‌ها همچنان محتمل خواهد بود. در مقابل، ثبات اقتصادی، افزایش عرضه مؤثر و کاهش هزینه‌های غیرضروری تولید می‌تواند از شدت این فشار بکاهد.
آنچه روشن است، ادامه وضعیت فعلی می‌تواند شکاف میان درآمد خانوارها و قیمت خودرو را عمیق‌تر کند. بازگرداندن خودرو به دسترس مصرف‌کنندگان، نیازمند سیاست‌هایی فراتر از کنترل مقطعی قیمت‌هاست؛ سیاست‌هایی که هم‌زمان ثبات اقتصادی، تولید رقابتی، عرضه کافی و قدرت خرید مردم را در نظر بگیرند. در غیر این صورت، خودرو بیش از پیش از یک وسیله ضروری برای جابه‌جایی به کالایی سرمایه‌ای و دور از توان مالی بخش بزرگی از جامعه تبدیل خواهد شد.
