به گزارش کیان آنلاین؛ بحث درباره نسبت اسلام و علم اقتصاد، بار دیگر با انتقادهایی از ماهیت غربی اقتصاد و نقش اقتصاددانان در وضعیت کنونی کشور مطرح شده است. اما آیا مشکلات اقتصادی ایران را می‌توان به غربی بودن این علم نسبت داد و با تکیه بر احکام اسلامی از تورم، رکود و بحران‌های اقتصادی عبور کرد؟
اخیرا آیت الله اراکی در بحث‌های پیش درس خارج از فقه گریزی به مشکلات اقتصادی موجود در کشور زدند و تاکید کرده که قوانین سرمایه‌داری غربی در یک جامعه با مردم مسلمان جواب نمی‌دهد. او همچنین یکی از مشکلات اقتصاددانان را در آمریکا درس خواندن آنها دانسته و حتی مدعی شده در ۴۷ سال گذشته کار دست آنها بوده و این مشکلات به وجود آمده است.
مرتضی افقه، عضو هیات علمی دانشگاه اهواز و تحلیل‌گر اقتصاد کلان با اشاره به دیدگاه‌هایی که مشکلات اقتصادی کشور را به غربی یا آمریکایی بودن علم اقتصاد نسبت می‌دهند، می‌گوید اقتصاد مانند دیگر علوم بر مجموعه‌ای از نظریه‌ها و فرضیات استوار است و در ادامه، مکاتب مختلفی با رویکردها و نظام‌های ارزشی متفاوت در آن شکل گرفته‌اند. لیبرالیسم، مارکسیسم و نهادگرایی از جمله این مکاتب هستند که هرکدام درباره مسائل اقتصادی و راه رسیدن به اهداف موردنظر خود دیدگاه‌های متفاوتی دارند.
او تأکید می‌کند که باید میان خود علم اقتصاد، مکاتب اقتصادی و سیاست‌هایی که بر اساس آنها اجرا می‌شوند، تفاوت قائل شد. به گفته افقه، علم اقتصاد به دنبال شناخت روابط تولید، مصرف و دیگر پدیده‌های اقتصادی است؛ در حالی که مکاتب مختلف درباره مسیر مطلوب و شیوه رسیدن به اهداف اقتصادی اختلاف‌نظر دارند.
این اقتصاددان در توضیح تفاوت میان علم و نظام ارزشی می‌گوید احکام اسلامی مجموعه‌ای از بایدها و نبایدها هستند که بر اساس ارزش‌های دینی شکل گرفته‌اند، اما نمی‌توان آنها را جایگزین نظریه‌های علمی برای شناخت پدیده‌های اقتصادی کرد.
افقه برای توضیح این موضوع به واکنش افراد در برابر تغییر قیمت‌ها اشاره می‌کند و می‌گوید وقتی قیمت یک کالا افزایش پیدا می‌کند، معمولاً تقاضا برای آن کاهش می‌یابد؛ رفتاری که به مسلمان یا غیرمسلمان بودن افراد وابسته نیست. از نظر او، همان‌طور که قوانین علمی در حوزه‌های دیگر تحت تأثیر مذهب افراد قرار نمی‌گیرند، نمی‌توان انتظار داشت صرف تفاوت‌های دینی، قواعد عمومی رفتار اقتصادی را به‌کلی تغییر دهد.
او البته تفاوت مکاتب اقتصادی را انکار نمی‌کند و معتقد است اختلاف اصلی در این مرحله شکل می‌گیرد که هر مکتب چه اهدافی را دنبال می‌کند و برای رسیدن به آنها چه سیاست‌هایی را پیشنهاد می‌دهد.
چرا سیاست‌های اقتصادی در ایران شکست خورده‌اند؟
افقه با تأکید بر اینکه انتقاد از وضعیت اقتصادی کشور کاملاً بجاست، می‌گوید حتی با در نظر گرفتن جنگ، تحریم و محاصره خارجی نیز می‌شد با انتخاب سیاست‌های مناسب‌تر، شرایط بهتری را رقم زد. با این حال، او معتقد است از ناکامی سیاست‌های اجراشده نمی‌توان نتیجه گرفت که علم اقتصاد اساساً کارایی ندارد.
این عضو هیأت علمی دانشگاه اهواز در واکنش به انتقادهایی که طی سال‌های اخیر درباره عملکرد اقتصاددانان مطرح شده است، می‌گوید اگر قرار است درباره مسئولیت آنها در وضعیت کنونی پرسش شود، باید نقش کسانی را نیز بررسی کرد که در دهه‌های گذشته به گروه مشخصی از اقتصاددانان و رویکردهای اقتصادی میدان داده‌اند
