به گزارش پایگاه خبری کیان آنلاین به قلم هانیه سادات احمدی، تجارت خارجی ایران در شرایطی با چالشهای متعدد روبهروست که افزایش هزینههای حملونقل، تشریفات گمرکی، انبارداری، بیمه و تأخیر در ترخیص کالا، فشار مضاعفی بر صادرکنندگان و واردکنندگان وارد کرده است.
عبور کالا از مرزها که باید یکی از حلقههای تسهیلکننده تجارت و توسعه اقتصادی باشد، در بسیاری از موارد به فرآیندی پرهزینه، زمانبر و غیرقابل پیشبینی تبدیل شده است؛ وضعیتی که نهتنها قدرت رقابت کالاهای ایرانی را در بازارهای منطقهای کاهش میدهد، بلکه هزینه تمامشده واردات مواد اولیه و کالاهای واسطهای را نیز افزایش میدهد.
یکی از مهمترین عوامل افزایش هزینه تجارت خارجی، تعدد فرآیندهای اداری و ناهماهنگی میان دستگاههای مسئول در مبادی ورودی و خروجی کشور است. صادرکننده یا واردکننده برای عبور کالا از مرز، با مجموعهای از مجوزها، استعلامها، کنترلها و الزامات قانونی مواجه است. هرگونه تأخیر در صدور مجوز یا انجام تشریفات گمرکی میتواند به افزایش هزینه توقف کامیون، انبارداری، دموراژ و سایر هزینههای جانبی منجر شود.
در حملونقل جادهای نیز مشکلات ساختاری و عملیاتی سهم قابل توجهی در افزایش هزینهها دارند. کمبود ناوگان مناسب، افزایش قیمت قطعات و لاستیک، هزینه سوخت، عوارض جادهای، محدودیتهای تردد و زمان انتظار در پایانههای مرزی، همگی بر قیمت نهایی جابهجایی کالا اثر میگذارند. در چنین شرایطی، حتی اگر تولیدکننده ایرانی بتواند محصولی با قیمت رقابتی عرضه کند، هزینه بالای رساندن آن به مقصد ممکن است مزیت قیمتی محصول را از بین ببرد.
از سوی دیگر، محدودیتهای بانکی و بیمهای ناشی از تحریمها، مسیر تجارت خارجی ایران را پیچیدهتر کرده است. فعالان اقتصادی برای انتقال پول، دریافت خدمات بیمهای و استفاده از شبکههای حملونقل بینالمللی با محدودیتهایی روبهرو هستند که در بسیاری از موارد هزینه معاملات را افزایش میدهد. استفاده از مسیرهای جایگزین، واسطههای تجاری و روشهای غیرمستقیم تسویه مالی نیز میتواند هزینه مبادلات را بالا ببرد.
مرزهای پرتردد؛ گلوگاه پنهان تجارت
تراکم کامیونها در برخی پایانههای مرزی، محدودیت ساعات فعالیت گمرکات و تفاوت رویههای اجرایی در دو سوی مرز از دیگر مشکلاتی است که جریان تجارت را با اختلال مواجه میکند. در شرایطی که کشورهای رقیب با توسعه زیرساختهای لجستیکی، یکپارچهسازی سامانههای گمرکی و افزایش ساعات فعالیت مرزها به دنبال کاهش زمان ترانزیت هستند، هر ساعت توقف بیشتر برای ناوگان ایرانی میتواند به معنای افزایش هزینه و از دست رفتن فرصت تجاری باشد.
این مسئله بهویژه در تجارت با کشورهای همسایه اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا بخش قابل توجهی از ظرفیت صادراتی ایران به بازارهای منطقه وابسته است. افزایش هزینه عبور کالا میتواند موجب تغییر مسیر تجار، کاهش سفارشهای خارجی و حتی جایگزینی تأمینکنندگان رقیب شود.
راهکار چیست؟
کارشناسان اقتصادی معتقدند کاهش هزینه تجارت خارجی نیازمند مجموعهای از اصلاحات همزمان است. یکپارچهسازی سامانههای گمرکی، حذف استعلامهای موازی، توسعه پنجره واحد تجارت فرامرزی، افزایش ساعات فعالیت پایانههای مرزی و تسریع در ترخیص کالا از جمله اقداماتی است که میتواند هزینههای مستقیم و غیرمستقیم تجارت را کاهش دهد.
همچنین نوسازی ناوگان حملونقل، توسعه خطوط ریلی متصل به مراکز تجاری، تقویت زیرساختهای پایانهای و ایجاد توافقهای عملیاتی با کشورهای همسایه برای تسهیل تردد کامیونها باید در اولویت سیاستگذاری قرار گیرد.
در نهایت، مسئله تجارت خارجی ایران صرفاً به میزان تولید یا ظرفیت صادراتی کشور محدود نمیشود؛ بلکه توانایی انتقال سریع، ارزان و مطمئن کالا نیز بخشی جداییناپذیر از رقابتپذیری اقتصادی است. اگر هزینه عبور کالا از مرزها همچنان افزایش یابد، حتی برخورداری از منابع طبیعی، نیروی کار و موقعیت جغرافیایی مناسب نیز نمیتواند بهتنهایی تضمینکننده توسعه صادرات باشد.
واقعیت این است که مرزها باید دروازه ورود به بازارهای جهانی باشند، نه ایستگاههایی برای افزایش هزینه تولید و تجارت.