به گزارش پایگاه خبری کیان آنلاین به قلم هانیه سادات احمدی، افزایش کم‌سابقه مبادلات تجاری در مرز رازی خوی، بار دیگر ظرفیت مسیرهای زمینی و ریلی ایران به مقصد ترکیه و اروپا را در کانون توجه قرار داده است.
اما آیا این رشد آماری می‌تواند به شکل‌گیری یک مسیر پایدار و راهبردی برای تجارت خارجی کشور منجر شود؟
مرز رازی در شهرستان خوی، در سال جاری شاهد جهشی قابل توجه در فعالیت‌های صادراتی و ترانزیتی بوده است؛ جهشی که می‌تواند جایگاه این گذرگاه را در نقشه تجارت خارجی ایران تغییر دهد. رشد ۲۵۰ درصدی شاخص‌های صادرات و ترانزیت در هفت ماه نخست سال ۱۴۰۵، نشانه‌ای از افزایش استفاده تجار و فعالان اقتصادی از این مسیر ارتباطی با ترکیه است. بر اساس گزارش منتشرشده از عملکرد گمرک رازی، ارزش مجموع صادرات و کالاهای ترانزیتی عبوری از این مرز از ۸۰۷ میلیون دلار فراتر رفته است. Collector News +1
این ارقام در شرایطی اهمیت پیدا می‌کند که اقتصاد ایران برای توسعه صادرات غیرنفتی، دسترسی به بازارهای جدید و کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل، بیش از گذشته به مسیرهای متنوع تجاری نیاز دارد.
رازی؛ پیوند ریلی ایران با ترکیه و اروپا
اهمیت مرز رازی تنها به موقعیت جغرافیایی آن محدود نمی‌شود. برخورداری از مسیر ریلی، این گذرگاه را به یکی از ظرفیت‌های مهم اتصال شبکه حمل‌ونقل ایران به ترکیه و از آنجا به بازارهای اروپایی تبدیل کرده است. برخلاف برخی مرزهای زمینی که عمدتاً به جابه‌جایی کامیونی متکی هستند، رازی امکان استفاده از حمل‌ونقل ریلی را نیز فراهم می‌کند؛ مزیتی که در جابه‌جایی محموله‌های حجیم، کاهش وابستگی به ناوگان جاده‌ای و توسعه ترانزیت بین‌المللی اهمیت دارد.
بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی مدیر گمرک رازی، در پنج ماه نخست سال ۱۴۰۵ حدود ۵۲۰ هزار تن کالا به ارزش ۲۶۰ میلیون دلار از این مرز صادر شده است. همچنین حجم ترانزیت خارجی در همین دوره از ۱۵۰ هزار تن به ارزش ۱۳۹ میلیون دلار فراتر رفته است. Telegram +1
در گزارش‌های بعدی نیز از افزایش تردد واگن‌های ریلی و عبور حجم قابل توجهی از کالاهای ترانزیتی خبر داده شده است. این روند نشان می‌دهد که ظرفیت ریلی رازی می‌تواند فراتر از صادرات مستقیم به ترکیه، در اتصال ایران به زنجیره‌های حمل‌ونقل منطقه‌ای و بین‌المللی نقش‌آفرینی کند. نورنیوز +1
ترکیه؛ بازار هدف یا مسیر عبور به اروپا؟
ترکیه برای ایران صرفاً یک همسایه تجاری نیست؛ این کشور هم یک بازار مصرف بزرگ و هم گذرگاهی مهم برای دسترسی به بازارهای اروپایی محسوب می‌شود. افزایش صادرات ایران به ترکیه می‌تواند زمینه فروش محصولات صنعتی، معدنی، فلزی و کشاورزی را تقویت کند و در کنار آن، امکان گسترش همکاری‌های تجاری و لجستیکی را فراهم آورد.
اهمیت این بازار در آمار تجارت دو کشور نیز قابل مشاهده است. بر اساس اظهارات مدیرکل دفتر غرب آسیا و آفریقای سازمان توسعه تجارت ایران، صادرات ایران به ترکیه در شش ماه نخست سال ۱۴۰۵ با رشد ۵۹ درصدی، از ۲ میلیارد و ۷۵۶ میلیون دلار به ۴ میلیارد و ۳۷۳ میلیون دلار رسیده است. سی اچ ان
بنابراین رشد فعالیت‌های مرز رازی را باید در چارچوب گسترده‌تر توسعه مبادلات اقتصادی ایران و ترکیه بررسی کرد. این گذرگاه می‌تواند سهم بیشتری از جابه‌جایی کالاهای صادراتی را برعهده بگیرد و به حلقه‌ای مؤثر در اتصال تولیدکنندگان ایرانی به بازارهای فرامرزی تبدیل شود.
شمش فولاد، آلومینیوم و شیشه در سبد صادراتی
ترکیب کالاهای صادراتی نیز نشان می‌دهد که ظرفیت رازی تنها به محصولات کشاورزی محدود نیست. شمش آلومینیوم، میلگرد، شمش فولادی، شیشه و انواع میوه از جمله کالاهایی هستند که از این مسیر صادر می‌شوند. حضور محصولات فلزی و صنعتی در این فهرست، اهمیت مرز رازی را برای صنایع تولیدی کشور افزایش می‌دهد؛ صنایعی که برای حفظ بازارهای صادراتی به مسیرهای حمل‌ونقل قابل اتکا نیاز دارند. خبرگزاری صدا و سیما +1
البته افزایش حجم صادرات زمانی به دستاورد اقتصادی پایدار تبدیل می‌شود که با تنوع بازارهای مقصد، افزایش ارزش افزوده محصولات و بازگشت منظم ارز حاصل از صادرات همراه باشد.
گلوگاه‌های زیرساختی؛ مانع تبدیل ظرفیت به مزیت رقابتی
با وجود رشد چشمگیر شاخص‌های تجاری، مرز رازی همچنان با محدودیت‌هایی روبه‌رو است که می‌تواند مانع بهره‌برداری کامل از ظرفیت آن شود. کمبود زیرساخت‌های تخلیه و بارگیری، محدودیت ظرفیت پایانه، نیاز به توسعه امکانات گمرکی، مدیریت تردد کامیون‌ها و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول از جمله مسائلی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
به گفته مدیر گمرک رازی، در پنج ماه نخست سال جاری روزانه بیش از ۶۰ کامیون صادراتی از مسیر زمینی این مرز تردد کرده‌اند؛ در حالی که با تأمین زیرساخت‌های مورد نیاز، ظرفیت انجام تشریفات صادراتی می‌تواند به ۵۰۰ کامیون در روز افزایش یابد. این فاصله میان ظرفیت موجود و ظرفیت بالقوه، نشان‌دهنده اهمیت سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های مرزی است. Telegram
از سوی دیگر، توسعه تجارت در این گذرگاه به همکاری مستمر با طرف ترکیه‌ای نیز وابسته است. هماهنگی ساعات فعالیت گمرکات، تسهیل تشریفات مرزی، کاهش توقف کامیون‌ها، توسعه توافقات حمل‌ونقلی و رفع موانع اداری می‌تواند هزینه تمام‌شده صادرات را کاهش دهد.
آیا رازی به دروازه طلایی تجارت ایران تبدیل می‌شود؟
برای ارزیابی دقیق جهش ۲۵۰ درصدی باید به یک نکته آماری توجه کرد: این رقم به رشد شاخص‌های صادرات و ترانزیت اشاره دارد و نباید آن را معادل رشد ۲۵۰ درصدی صادرات به‌تنهایی دانست. همچنین افزایش ارزش و وزن کالاها لزوماً به معنای افزایش متناسب سودآوری صادرکنندگان نیست.
در واقع، تبدیل رازی به یک کریدور تجاری پایدار نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات هم‌زمان است: تکمیل طرح جامع پایانه مرزی، توسعه زیرساخت ریلی و جاده‌ای، افزایش ظرفیت انبارداری، استقرار سامانه‌های هوشمند گمرکی، تسهیل فعالیت شرکت‌های حمل‌ونقل و حمایت از صادرکنندگان.
مرز رازی اکنون نشانه‌هایی از تبدیل‌شدن به یکی از محورهای مهم تجارت خارجی ایران را بروز داده است؛ اما عبور از مرحله رشد آماری به جایگاه یک دروازه راهبردی، به سیاست‌گذاری بلندمدت و سرمایه‌گذاری عملیاتی نیاز دارد.
ترکیه می‌تواند برای ایران هم بازار صادراتی و هم مسیر دسترسی به اروپا باشد؛ با این حال، موفقیت این راهبرد تنها زمانی محقق می‌شود که ظرفیت‌های جغرافیایی و ریلی رازی به مزیت واقعی در هزینه، سرعت و قابلیت اطمینان حمل‌ونقل تبدیل شود. در غیر این صورت، جهش صادراتی امروز ممکن است به رشدی مقطعی محدود بماند.
