به گزارش پایگاه خبری کیان آنلاین، پیشنهاد «یک لیتر بنزین به هر ایرانی» از سوی حمیدرضا حاجی‌بابایی، نایب‌رئیس مجلس شورای اسلامی، به‌عنوان راهکاری برای مدیریت مصرف سوخت بدون افزایش مستقیم قیمت بنزین مطرح شده است؛ پیشنهادی که بر انتقال سهمیه از خودروها به افراد تأکید دارد و هنوز به طرح اجرایی یا مصوبه نهایی تبدیل نشده است.
حاجی‌بابایی در توضیح این ایده گفته است به‌جای آنکه سهمیه بنزین براساس تعداد خودروها توزیع شود، سهمیه مستقیماً به مردم اختصاص پیدا کند. بر اساس محاسبه مطرح‌شده از سوی او، اگر جمعیت کشور ۹۰ میلیون نفر در نظر گرفته شود، اختصاص روزانه یک لیتر به هر فرد به معنی توزیع روزانه ۹۰ میلیون لیتر بنزین خواهد بود.
پیشنهاد یک لیتر بنزین به هر ایرانی چگونه کار می‌کند؟
محور اصلی پیشنهاد این است که یک لیتر بنزین به هر ایرانی در هر روز تعلق بگیرد و مالکیت سهمیه از خودرو به فرد منتقل شود. در چنین مدلی، داشتن یا نداشتن خودرو مانع برخورداری فرد از سهمیه نیست و هر شهروند می‌تواند سهم مشخصی از بنزین را در اختیار داشته باشد. به گفته حاجی‌بابایی، اگر جمعیت کشور ۹۰ میلیون نفر فرض شود، میزان سهمیه توزیع‌شده روزانه نیز به ۹۰ میلیون لیتر خواهد رسید. او معتقد است این میزان برای نیاز کشور کافی است.
ادعای صرفه‌جویی ۴۵ میلیون لیتری
نایب‌رئیس مجلس در تشریح آثار این پیشنهاد گفته است اجرای چنین مدلی می‌تواند روزانه ۴۵ میلیون لیتر بنزین برای دولت صرفه‌جویی ایجاد کند. این عدد، برآورد مطرح‌شده از سوی خود حاجی‌بابایی است و باید در خبر نیز به همین صورت منتسب به او باقی بماند.
براساس این دیدگاه، زمانی که سهمیه بنزین در اختیار افراد قرار بگیرد، کسانی که مصرف کمتری دارند می‌توانند درباره سهم خود تصمیم بگیرند و مصرف‌کنندگان پرمصرف نیز برای میزان بیشتر، هزینه بالاتری پرداخت کنند.
سهم خانواده پنج‌نفره چقدر می‌شود؟
اگر پیشنهاد یک لیتر بنزین به هر ایرانی عیناً اجرا شود، هر فرد در یک ماه ۳۰روزه حدود ۳۰ لیتر سهمیه خواهد داشت. بر همین اساس، یک خانواده پنج‌نفره می‌تواند در ماه حدود ۱۵۰ لیتر بنزین در اختیار داشته باشد. حاجی‌بابایی نیز در توضیح پیشنهاد خود همین مثال را مطرح کرده و گفته است چنین سهمیه‌ای می‌تواند برای خانواده‌ای که تمام آن را مصرف نمی‌کند، ارزش اقتصادی ایجاد کند.
افرادی که خودرو ندارند چه می‌شوند؟
یکی از تفاوت‌های مهم این پیشنهاد با مدل سهمیه‌بندی مبتنی بر خودرو همین موضوع است.
در صورت اجرای مدل فردمحور، افرادی که خودرو ندارند نیز صاحب سهمیه خواهند شد. حاجی‌بابایی گفته است ممکن است حدود ۷۰ درصد مردم به تمام سهمیه اختصاص‌یافته خود نیاز نداشته باشند و بتوانند از ارزش اقتصادی آن بهره‌مند شوند. این نسبت نیز برآورد مطرح‌شده از سوی اوست و نه آماری که در این خبر مستقلاً تأیید شده باشد.
آیا سهمیه اضافی قابل فروش خواهد بود؟
از توضیحات منتشرشده درباره پیشنهاد چنین برمی‌آید که افرادی که به سهمیه خود نیاز ندارند بتوانند آن را در اختیار دیگر متقاضیان قرار دهند و افرادی که مصرف بیشتری دارند، سهم موردنیاز خود را با هزینه بالاتر تهیه کنند.
با این حال، هنوز جزئیاتی مانند سامانه خریدوفروش سهمیه، شیوه واریز، کارت بانکی یا کارت سوخت مورد استفاده، سقف انتقال، قیمت پایه و نحوه نظارت بر معاملات به‌عنوان یک سازوکار رسمی اعلام نشده است.
بنابراین در شرایط فعلی نمی‌توان از «نحوه دریافت قطعی سهمیه» یا «ثبت‌نام» سخن گفت؛ آنچه منتشر شده، چارچوب یک پیشنهاد است.
قیمت بنزین در این مدل چگونه تعیین می‌شود؟
حاجی‌بابایی گفت در مدل موردنظر او، عرضه و تقاضای میان مردم می‌تواند در تعیین قیمت سهمیه مازاد نقش داشته باشد. بر اساس این دیدگاه، کسانی که مصرف کمتری دارند عرضه‌کننده سهمیه و کسانی که نیاز بیشتری دارند متقاضی خرید خواهند بود. او همچنین گفته است حدود ۳۰ درصد افرادی که مصرف بیشتری دارند باید برای مصرف مازاد هزینه بیشتری پرداخت کنند.
با این حال، هنوز سازوکار قیمت‌گذاری، وجود یا نبود سقف قیمتی و نقش دولت در بازار احتمالی سهمیه مشخص نشده است.
آیا قیمت بنزین افزایش پیدا می‌کند؟
هدف اعلام‌شده این پیشنهاد، مدیریت مصرف بدون افزایش مستقیم قیمت پایه بنزین است.
حاجی‌بابایی معتقد است انتقال سهمیه از خودرو به مردم می‌تواند هم مصرف را کاهش دهد و هم از افزایش تورم جلوگیری کند. این بخش نیز دیدگاه و ارزیابی خود او درباره آثار اقتصادی پیشنهاد است و برای سنجش نتیجه واقعی، نیاز به طراحی نهایی طرح و ارزیابی اقتصادی وجود دارد.
به‌ویژه اگر خریدوفروش سهمیه در بازار انجام شود، نحوه شکل‌گیری قیمت مازاد مصرف می‌تواند تأثیر مستقیمی بر هزینه خانوارهای پرمصرف داشته باشد.
آیا طرح یک لیتر بنزین به هر ایرانی تصویب شده است؟
خیر؛ براساس اطلاعات منتشرشده، یک لیتر بنزین به هر ایرانی در حال حاضر پیشنهادی است که نایب‌رئیس مجلس مطرح کرده و در منابع مورد بررسی، خبری از تصویب نهایی آن به‌عنوان قانون یا اعلام زمان رسمی اجرا وجود ندارد.
بنابراین هنوز نمی‌توان تاریخی برای آغاز سهمیه‌بندی جدید، نحوه ثبت‌نام یا شیوه دریافت سهمیه اعلام کرد.
سهمیه بنزین به فرد می‌رسد یا خودرو؟
پیشنهاد تازه حمیدرضا حاجی‌بابایی بر یک تغییر اساسی در شیوه توزیع یارانه سوخت استوار است: به‌جای خودرو، هر شهروند صاحب سهمیه شود.
در مدل پیشنهادی یک لیتر بنزین به هر ایرانی، هر فرد روزانه یک لیتر و در ماه ۳۰روزه حدود ۳۰ لیتر بنزین در اختیار خواهد داشت. حاجی‌بابایی معتقد است این روش می‌تواند روزانه ۴۵ میلیون لیتر صرفه‌جویی ایجاد کند و خانوارهای کم‌مصرف نیز از ارزش سهمیه خود منتفع شوند.
