به گزارش پایگاه خبری کیان آنلاین، به قلم هانیه سادات احمدی، بازار ارز در روزهای اخیر بار دیگر شاهد افزایش قیمت دلار بوده است؛ افزایشی که این‌بار تنها به تحولات روزانه بازار محدود نمی‌شود و مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، انتظارات تورمی و ریسک‌های سیاسی و تجاری در شکل‌گیری آن نقش دارند.
در معاملات امروز، سه‌شنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵، نرخ دلار آزاد در محدوده ۲۶۸ هزار تومان گزارش شده و در مرکز مبادله نیز نرخ فروش حواله دلار به ۱۷۶ هزار و ۸۱۰ تومان رسیده است.
اما چرا دلار دوباره صعودی شده است؟
یکی از مهم‌ترین عوامل، افزایش تقاضای احتیاطی است. در شرایطی که نااطمینانی نسبت به آینده اقتصاد افزایش می‌یابد، بخشی از خانوارها و فعالان اقتصادی برای حفظ ارزش دارایی‌های خود به سمت ارز، طلا و سایر دارایی‌های غیرریالی حرکت می‌کنند. مهدی دارابی، دستیار رئیس‌کل بانک مرکزی در امور ارزی، نیز افزایش تقاضای احتیاطی و سفته‌بازی را از عوامل رشد نرخ ارز عنوان کرده و در کنار آن به تأخیر در ورود کالا و بازگشت ارز صادراتی اشاره کرده است.
عامل مهم دیگر، کاهش قدرت ریال در برابر مجموعه‌ای از فشارهای اقتصادی است. طبق گزارش رویترز، ریال در سال گذشته بیش از نیمی از ارزش خود را از دست داده و هم‌زمان تورم بالای ۷۰ درصدی، فشار مضاعفی بر تقاضا برای ارز و طلا ایجاد کرده است. در چنین شرایطی، حتی خبرهای کوتاه‌مدت نیز می‌توانند به سرعت انتظارات فعالان بازار را تغییر دهند.
در این میان، بانک مرکزی برای کنترل بازار چه کرده است؟ مهم‌ترین ابزار فعلی، عرضه ارز و افزایش مداخله مستقیم در بازار است. بانک مرکزی اعلام کرده که می‌تواند تا سقف ۲ میلیارد دلار برای حمایت از پول ملی وارد بازار کند و بانک‌های دولتی نیز فروش ارز را آغاز کرده‌اند.
این اقدام را می‌توان نوعی «مسکن» برای بازار ارز دانست؛ زیرا عرضه بیشتر ارز در کوتاه‌مدت می‌تواند بخشی از تقاضای هیجانی را پاسخ دهد، فاصله عرضه و تقاضا را کاهش دهد و مانع جهش سریع قیمت شود. اما پرسش اصلی این است که این سیاست تا چه زمانی دوام خواهد داشت؟
تجربه روزهای اخیر نشان می‌دهد مداخله ارزی به‌تنهایی الزاماً نمی‌تواند روند بازار را معکوس کند. حتی پس از اعلام تزریق تا ۲ میلیارد دلار، نرخ ریال در بازار آزاد به رکورد جدیدی رسید و دلار حدود ۲.۶۸۸ میلیون ریال معامله شد.
بنابراین مسئله اصلی فقط کمبود مقطعی دلار نیست؛ بلکه انتظارات، تورم، محدودیت‌های دسترسی به منابع ارزی، کاهش درآمدهای ارزی و افزایش تقاضای پناهگاهی همگی بر بازار اثر می‌گذارند. اگر این عوامل پابرجا بمانند، عرضه ارز بیشتر می‌تواند سرعت رشد قیمت را کاهش دهد، اما الزاماً به معنای تغییر روند بلندمدت نیست.
از سوی دیگر، نرخ مرکز مبادله نیز نشان می‌دهد سیاست ارزی بانک مرکزی صرفاً بر تثبیت یک عدد ثابت متمرکز نیست. افزایش نرخ حواله دلار از ۱۷۶ هزار و ۲۸۱ تومان به ۱۷۶ هزار و ۸۱۰ تومان در یک روز، نشان می‌دهد نرخ رسمی نیز در حال تعدیل است.
در نهایت، دوام «مسکن» بانک مرکزی به این بستگی دارد که آیا هم‌زمان با عرضه ارز، ریسک‌های مؤثر بر انتظارات و فشارهای بنیادی اقتصاد نیز کاهش پیدا می‌کنند یا خیر. اگر انتظارات آرام شود و جریان ورود و بازگشت ارز بهبود یابد، مداخله بانک مرکزی می‌تواند زمان قابل‌توجهی برای ثبات بازار ایجاد کند. اما اگر تقاضای احتیاطی و سفته‌بازی همچنان بالا بماند و منابع ارزی با محدودیت مواجه باشد، اثر تزریق ارز احتمالاً بیشتر ماهیت کوتاه‌مدت خواهد داشت.
به بیان ساده، بانک مرکزی می‌تواند با عرضه ارز، جلوی سرعت حرکت دلار را بگیرد؛ اما برای تغییر مسیر بازار، صرفاً دلار بیشتری لازم نیست، بلکه اعتماد بیشتر به آینده ریال و کاهش نااطمینانی اقتصادی نیز ضروری است.
